Sunday, 15 March 2015

τι είδους Ευρώπη θέλουν = τι είδους Ελλάδα σχεδιάζουν

Professor Dr. Jeffrey Levett
«Είναι λυπηρό ότι μετά την «αναγέννηση» και εδώ που άκμασε η Υγιεινή δεν καταβλήθηκε η δέουσα προσοχή σε ότι αφορά την επιστήμης της δημόσιας υγείας» Κωνσταντίνος Σάββας [1907]

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος στα εγκαίνια της Υγειονομικής Σχολής Αθηνών είχε πει: ΧΩΡΙΣ ΥΓΕΙΑ ΑΒΙΟΣ ΒΙΟΣ κάτι που αναφερόταν επίσης στα πρώτα πτυχία της για να δώσει έμφαση στη σπουδαιότητα της δημόσιας υγείας στη κοινωνία. Όταν η Ελλάδα ανακήρυξε την ανεξαρτησία της με σύνθημα ελευθερία ή θάνατος και προώθησε το όραμα του Ελληνισμού, τα συναρπαστικά και ιστορικά γεγονότα προκάλεσαν δέος αλλά και ενδιαφέρον στην Ευρώπη. Τα τελευταία 200 χρόνια, η Ελλάδα έχει προκαλέσει διαφορές καταστάσεις: την έχει ενθαρρύνει του οράματος της Ευρώπης [ιδέες-αναγέννηση], την έχει πανικοβάλει [δάγκειος πυρετός] αλλά και την έχει υπερασπίσει σε πολέμους και ειρήνη. Ως το λίκνο της Ευρώπης [δημοκρατία, φιλοσοφία, επανάσταση] έχει εμπνεύσει δε τον κόσμο ολόκληρο.

Σήμερα, η Ευρώπη είναι ανάγκη να εγκαταλείψει τις ασφυκτικές πολιτικές και να προκαλέσει διαθρωτικές, κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. Σε αυτήν την περίπτωση η Ελλάδα μπορεί να είναι καταλύτης για την επιτάχυνση τους προς όφελος της ανάπτυξης της ελευθερίας από ανέχεια και φόβο.

Καταστροφές στην Ελλάδα έχουν προκαλέσει βαριές σκιές από τις άθλιες συνθήκες υγείας με τραγικές συνέπειες για το πληθυσμό σκορπίζοντας τον θάνατο: η Ισπανική Γρίπη [1919], η Μικρασιατική καταστροφή [1922], ο δάγκειος πυρετός-η τρομερή πανδημία [1927-30], ο λιμός της Αθήνας στην κατοχή [1941-44], ο εμφύλιος[y], και η Δικτατορία [1967-74]. Στη διάρκεια του λιμού (1941-42) χιλιάδες έχασαν τη ζωή τους τα δε παιδιά που επέζησαν είχαν καχεκτική ανάπτυξη.

Σήμερα είναι δύσκολο να φανταστούμε το μέγεθος των υγειονομικών προβλημάτων του παρελθόντας. Στο περίοδο 1821-33 η πανούκλα και άλλες πολλές μολυσματικές ασθένειες σκότωναν περισσότερους ανθρώπους από όσους σκοτώθηκαν στις μάχες. Εκατόν χρόνια αργότερα, 1900-30 ο πληθυσμός δεν ήταν σε καλύτερη μοίρα, ενώ καταργήθηκαν υγειονομικές υπηρεσίες για οικονομικούς λόγους, με σοβαρές συνέπειες στην υγεία [1910]. Από τις μεγάλες δυνάμεις τα εμπορικά συμφέροντα θεωρήθηκαν ποια σπουδαία από τις απάνθρωπες συνέπειες του ξεριζωμού του Ελληνικού πληθυσμού επιτρέποντας την λεηλασία της πολυεθνικής και κοσμοπολίτικης Σμύρνης, το 1922.

Στα δυο περιόδους, παρατάθηκε έντονη τρωτότητα και μεγάλη μιζέρια. Η πολιτική αδιαφορία στη δημόσια υγεία και η ελλιπςή αντιμετώπιση των προβλημάτων ενδημικής ελονοσίας, υποσιτισμού, μολυσματικών ασθενειών και έλλειψης συστημάτων ύδρευσης, υγιεινής και πρόληψης ασθενειών, συντέλεσε στην υπό-ανάπτυξη της Ελλάδας. Η ιατρική κοινότητα προκαλούσε συνεχείς αντιπαραθέσεις με τους πολιτικούς, καταδικάζοντας τα μέτρα της δημόσιας υγείας. Καταδίκαζε την ίδρυση της σχετικής Σχολής ως αρνητικά στοιχεία για την ελληνική κοινωνία και χρησιμοποιούσε το σκάνδαλο της κινίνης για να δυσφημίσει τη δημόσια υγεία. Αναφέρεται επίσης όμως ότι η ίδρυση της Σχολής ήταν αναγκαία διότι ο Ελληνικός πληθυσμός έπρεπε να ζει και να αναπτύσσεται κάτω από υγιεινές συνθήκες. Στο Κοινοβούλιο όμως οι γιατροί υποστήριζαν μεταρρυθμίσεις στην υγεία που να αφορούν τη θεραπεία και όχι την πρόληψη. Είναι μεν τόσο πολλοί γιατροί που έχουν περάσει από το Κοινοβούλιο, αλλά η Ελλάδα όμως ακόμα δεν έχει πολιτική υγείας.

Όμως, έγιναν σπουδαία βήματα και προωθηθήκαν σημαντικές ιδέες στη δημόσια υγεία, όπως από τον Ιωάννη Καποδίστρια [1828] που εισήγαγε τη μέριμνα προστασίας της δημόσιας υγείας, και από το δαγκειόπληκτο Ελευθέριο Βενιζέλο [1929]. Οπόσης Έλληνες εμπειρογνώμονες με πείσμα έθεταν τα σχετικά προβλήματα και με υπομνήματα προς την Βουλή [1907] και στον Βενιζέλο [1917]. Ιδρύθηκε ο Σύλλογος Περιστολής Ελωδών Νόσων [1905] και η Υγειονομική Σχολή [1925, 1929] ενώ συστάθηκαν νοσοκομεία όπως των αφροδίσιων νοσημάτων και Γραφείο Σχολικής Υγιεινής. Η Ελλάδα πήρε βοήθεια και από το Ίδρυμα Ροκφέλερ και από τη Kοινωνία των Εθνών, η οποία είχε συνδεθεί με τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκό δικτύου σχολών δημόσιας υγείας. Ενώ ένα εμβόλιο "θαύμα" [χολέρα, ελονοσία, τύφος] δόθηκε ελεύθερα σε μισό εκατομμύριο πρόσφυγες, δώρο του Ύπατου Αρμοστή για τους πρόσφυγες, η αίτηση της Ελλάδας για δάνειο στη Κοινωνία των Εθνών, απορρίφθηκε. Ο Έλληνας πρέσβης ταπεινώθηκε από τους εκπροσώπους των μεγάλων δυνάμεων: απευθυνθείτε στους τραπεζίτες, δεν είμαστε χρηματοδότες [1923].

Ο Βενιζέλος κατάλαβε καλά ότι η αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων χρειάζονταν επιστημονικές γνώσεις σε επιστημονική κουλτούρα. Η κοινωνική πολιτική του πυροδότησε μια σύντομη ανέλπιστη επανάσταση στη Δημόσια Υγεία με αποτέλεσμα η Ελλάδα να μετασχηματιστεί σε ένα σύγχρονο Ευρωπαϊκό κράτος. Το Ίδρυμα Ροκφέλερ είχε σημαντική συμβολή στην υποστήριξη της εκστρατείας κατά της ελονοσίας, στη δημιουργία της Σχολής Δημόσιας Υγείας και στην οργάνωση του Κέντρου Υγείας, Αμπελόκηποι. Το 1935 όμως η υγειονομική μεταρρύθμιση του Βενιζέλου είχε νεκρωθεί. Μακροπρόθεσμες συνέπιες ήταν η εκρίζωση της ελονοσίας, ο μερικός έλεγχος της φυματίωσης και η αύξηση κατά 20 χρόνια του προσδόκιμου ζωής, μεταξύ 1930-70.

Η θετική πορεία αυτή συνέχιζε μέχρι την οικονομική κρίση. Μετά από μακρά περίοδο σημαντικής προόδου, οι ρωγμές στην υγεία κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Από τότε άρχισε σιγά σίγα μια καταστροφή να χτυπά τη χώρο φτάνοντας στο σήμερα που αυτή έχει απλωθεί παντού παρουσιάζοντας μια απρόβλεπτη και αβέβαιη εξέλιξη. Το αποτέλεσμα είναι το επίπεδο της υγείας να συνεχίζει να πέφτει προκαλώντας μεγάλες ζημιές όπως δείχνουν οι πρόωροι θάνατοι, οι αυτοκτονίες, η αύξηση της βρεφικής θνησιμότητας και η μείωση στη διάρκεια ζωής. Οι κάποτε καλοί δείκτες υγείας έχουν πάρει τη κάτω βόλτα.

Όχι μόνο η ανθρωπιστική κρίση συνεχίζεται, αλλά είναι πια ανεξέλεγκτη. Ταυτόχρονα η Ελλάδα πιέζεται να πληρώσει και για τα λάθη τόσο των προηγούμενων κυβερνήσεων όσο και της Ευρώπης. Το χρέος εκεί που έχει οδηγηθεί δεν μπορεί να πληρωθεί, ούτε είναι ηθικά αποδεκτό. Η ανθρωπιστική κρίση έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο που κάθε Ελληνόπουλο που μπαίνει στη ζωή σήμερα να έχει μικρότερο προσδόκιμο ζωής από ένα αντίστοιχο παιδί του αναπτυγμένου κόσμου.

Επιτρέψτε μου να προσθέσω ότι πέραν από τα μέτρα της Βουλής απαιτείται εδώ και τώρα ερευνητικό πρόγραμμα επάνω στη έρπουσα καταστροφή στο πλαίσιο προετοιμασίας του Ελληνικού κράτους στη διαχείριση καταστροφών και μείωση της πληθυσμιακής ευπάθειας. Πρέπει 1 να αφαιρεθούν πολιτικές συγκρούσεις, αφήνοντας τη Θεωρία Παιγνίων για την Ακαδημία-Πανεπιστήμιο και για το τραπέζι της διαπραγμάτευσης, 2] να ξεκαθαρίζει η ευθύνη των πολιτικών για την τρέχουσα ανθρωπιστική καταστροφή και το καταστροφικό χρέος και 3] να σκεφτόμαστε τι μπορούμε να μάθουμε από την εμπειρία της Γερμανίας.

βΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Levett Jeffrey. 2015 Disastrous Events and Political Failures. In press. Prehosp Disaster Med.
2. Levett Jeffrey 2015Exploring Public Health through Health Disaster Management: From Theory to Future Scenario.
3. Levett Jeffrey. 2013From cradle of European civilization to grave austerity: does Greece face a creeping health disaster? Prehosp Disaster Med. 2013;28(6):1-2.
4. Theodorou V., Karakatsani K. (2008) “Ηealth policy in Interwar Greece: The Intervention by the League of Nations Health Organisation” Dynamis; 28: 53-75
5. Giannuli, D. (1988)"Repeated Disappointment: The Rockefeller Foundation and the Reform of the Greek Public Health System, 1929-1940” Bulletin of the History of Medicine - Volume 72, Number 1, Spring, pp. 47-72.

No comments: