Sunday, 8 March 2015

Χρειάζεται η χώρα νέο τρόπο σκέψης?

Professor Dr. Jeffrey Levett

«Από όλες τις μορφές των ανισοτήτων, η αδικία στην δημόσια υγεία είναι το πιο συγκλονιστικό και απάνθρωπο» Martin Luther King

. Οι τελευταίες μνημονιακές πολιτικές έχουν οδηγήσει το πληθυσμό σε λιτότητα. Η μείωση του εισοδήματος και τα μεγάλα προβλήματα λειτουργίας του συστήματος υγείας έχουν αυξήσει την ανισότητα. Η σημερινή κατάσταση είναι μια πραγματική ανθρωπιστική καταστροφή με μεγάλες επιπτώσεις στην υγεία του πληθυσμού. Είναι αναγκαίο να επιστρέψει η υγεία των Ελλήνων στη προ-μνημονιακή κατάσταση αλλά για να γίνει αυτό απαιτείται νέα κουλτούρα και σύγχρονη επιστήμη.

Μετά την επανάσταση του 1821 το νέο ελληνικό κράτος απαλλάχθηκε μεν από το οθωμανικό καθεστώς παρέμενε όμως αποκομμένο από τις κοινωνικές επιστημονικές και τις βιομηχανικές εξελίξεις του σύγχρονου κόσμου. Το νομικό κατεστημένο της εποχής προκειμένου να παραμείνει η αδιαμφισβήτητη μοναδική ηγετική ομάδα αποφάσισε να βάλει στο περιθώριο άλλες επιστημονικές ομάδες με κοινωνική επιρροή [γιατροί, μηχανικοί, οικονομολόγοι]. Η ιστορική εκείνη μεθόδευση από το νομικό κατεστημένο είχε σαν αποτέλεσμα να αποκλειστούν από τη λήψη αποφάσεων οι επιστήμες και η τεχνολογία παγιδεύοντας όμως η Ελληνική κοινωνία με αποτέλεσμα και το κράτος να μην πάρει το δρόμο της ανάπτυξης. Δεν υπήρχε αντίβαρο στο νομικό κατεστημένο ενώ η έννοια του έλεγχου καθοδηγήθηκε νομοθετικά [δημόσια διοίκηση]. Τώρα πια καταλαβαίνουμε γιατί υπάρχει υγειονομικό, δημοσιονομικό, νομομηχανικός, υγειονομία, υγειονομείων, υγειονόμος κοκ

Η Ελλάδα δεν είναι μια συνηθισμένη περίπτωση. Στο χώρο της υγείας είναι περίπτωση παραδοξότητας. Δεν έχει να κάνει μόνο με την απουσία πολιτικής βούλησης και βιώσιμης στρατηγικής στη δημόσια υγεία αλλά και με μια δημόσια διοίκηση χωρίς επιστημονική κουλτούρα. Στη λειτουργία πολύ συχνά εμφανίζονταν προβλήματα όχι μόνο λόγω εναλλαγής της κυβερνητικής εξουσίας, από ένα καθεστώς στο άλλο δηλαδή, αλλά και από προβλήματα λόγω αλλαγής μέσα στο ίδιο καθεστώς. Συνήθως ο εκάστοτε υπουργός λειτουργούσε με δική του ατζέντα, με δική του ομάδα «εμπειρογνωμόνων», αντιμετωπίζοντας επίσης συχνές παρεμβάσεις από άτομα και καταστάσεις χωρίς επαρκή γνώση του αντικειμένου και συχνά αγνοώντας τα σημαντικά.

Τα γνωστικά αντικείμενα της δημόσιας υγείας [εκπαιδευτικά, υπηρεσιακά, θεσμικά] έχουν αντιμετωπιστεί [και αντιμετωπίζονται] από τα πολιτικά κόμματα και την ακαδημαϊκή κοινότητα με ένα φλύαρο τρόπο και με σαθρά επιχειρήματα και την ακαδημαϊκή κοινότητα όπως χαρακτηριστικά φάνηκε από τα εμπόδια και την υπονόμευση που συνάντησε ο τόσο σημαντικός θεσμός της Υγειονομικής Σχολής Αθηνών [ΥΣΑ]. Η προσέγγιση ήταν σχεδόν νομικίστικη, ερήμην της επιστήμης γεμάτη λαϊκισμό. Γεγονός είναι ότι μόνο σε αυταρχικά η σε δικτατορικά καθεστώτα η δημόσια υγεία έχει μπει στο περιθώριο.

Ο θεσμός της ΥΣΑ συνδέεται με την εκρίζωση της ελονοσίας και την ανάπτυξη του σύγχρονου κράτους. Ήταν ο πρώτος θεσμός που δημιούργησε δωρεάν μεταπτυχιακές σπουδές που όμως σκόνταφτε συνεχώς σε υπηρεσιακές, πολιτικές και ακαδημαϊκές πιέσεις λόγω νομικών ασαφειών. Ταξινομήθηκε νομικά ως αποκεντρωμένη υπηρεσία του Υπουργείου υγείας. Αρκετές φορές έχει ταξινομηθεί ως μη εκπαιδευτικό ίδρυμα.

Λαμπρά παραδείγματα θετικής συμβολής Υπουργών Υγείας υπήρξαν πάντοτε: της κα Μ. Γιανάκου, που ενίσχυσε τις σχέσεις τη δημόσια υγεία της Ελλάδας με την υπόλοιπη Ευρώπη, του κου Ν. Κακλαμάνη, που δούλεψε για την Υγειονομική διασυνοριακή ενίσχυση της Ελλάδας και της Ευρώπης για τον SARS και του κου Δ. Κρεμαστινού, που μετέτρεψε την ΥΣΑ σε ΕΣΔΥ με νόμο του κράτους σύμφωνα με την ώριμη πρόταση του Ακαδημαϊκού Γεώργιου Μερίκα [1990].

Η σύγχρονη αντίληψη της δημόσιας υγείας και η σχετική κρατική μέριμνα υπήρξαν πάντα. ΠΧ η Υγειονομική Σχολή κατάφερε να κρατήσει την πόρτα της ανοικτή κατά τη διάρκεια της δικτατορίας [σε Γερμανία και Τουρκία οι αντίστοιχες σχολές έκλεισαν], ο Σπύρος Δοξιάδης έθεσε νομικό πλαίσιο για την ανάπτυξη σύγχρονης Σχολής. Το ΕΣΥ, αν και αναποτελεσματικός θεσμός, συνεχίζει να προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες κάτω από δύσκολες συνθήκες, αφού δαπανούνται στην υγεία σημαντικά λιγότερα ποσά λόγω της κρίσης.

Μεταξύ 1905-1934 Έλληνες εμπειρογνώμονες που ήξεραν καλά την διεθνή εξέλιξη με επιμονή πρότειναν την σύσταση Σχολής Δημόσιας Υγείας. Ο σκοπός ήταν η προφύλαξη του κράτους από την χολέρα, πανώλη, τύφο, ευλογιά, την περιστολή των "ελεογένων νόσων" και τη φυματίωση. Με πείσμα έθεσαν τα προβλήματα και με υπομνήματα προς την Βουλή [1907] και στον Βενιζέλο [1917]. Το 1934 ένας από αυτούς που ανέλυσε τη μάστιγα της ελονοσίας, μιλούσε για τα ελαττώματα των Ελλήνων πολιτικών, για τους πολιτικούς καυγάδες και για την εξαφάνιση των δασών από φωτιές και ανθρώπους. Υπήρξαν σημαντικές μαρτυρίες επιστημόνων με κύρος, που ενισχύουν τις μαρτυρίες της εποχής στην Ελλάδα όπως Έλληνα μαθηματικού και φυσικού που διαβεβαίωσε ότι δουλεύοντας για την Ελλάδα στο εξωτερικό πέτυχε τόσα πολλά σε αντίθεση με όσα μπόρεσε εδώ και ενός ξένου και συνάμα διευθυντή της ΥΣΑ που προσπάθησε να βοηθήσει αλλά έφυγε [1934] απογοητευμένος από τις πολιτικές καυγάδες, έλλειψη συνεργασίας και την ανικανότητα των υπηρεσιακών παραγόντων επιστημονικά.

Για να ξεπεράσει τα οργανωτικά και πολιτιστικά εμπόδια που πηγάζουν από μια νομικίστικη κοινωνία η Ελλάδα πρέπει να ενισχύσει την επιστημονική κουλτούρα και να φρενάρει το νομικό καθεστώς. Ένα προοδευτικό νομικό πλαίσιο είναι απαραίτητο και το κράτος δικαίου είναι σπουδαίο για τη δημοκρατία. Αλλά πρέπει να ενισχυθούν έννοιες και πρακτικές που προωθούν την επιστήμη και οδηγούν στην ανάπτυξη. Πιστεύω, ότι χρειάζονται περισσότεροι θετικοί επιστήμονες και μηχανικοί και επαγγελματίες δημόσιας υγείας και λιγότερο νομικοί γραφειοκράτες.

Στην εποχή του δάγκειου πυρετού ο Ελευθέριος Βενιζέλος ως θύμα [δαγκειόπληκτος] της πανδημίας, κατάλαβε καλά ότι για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων χρειαζόταν επιστημονικές γνώσεις. Συνειδητοποίησε ότι για να λυθούν τα τεράστια προβλήματα της τότε ερειπωμένης Ελλάδας, δεν αρκούσαν μόνο οι νόμοι της εποχής, αλλά χρειάζονταν και ειδική επιστημονική γνώση. Μαζί με τον Απόστολο Δοξιάδη, έναν άνθρωπο με μεγάλη εμπειρία από την Αυστρία που είχε διαγνώσει την Ισπανική Γρίπη στην Ελλάδα και σχεδίασαν και δημιούργησαν την ΥΣΑ, οποία στη συνέχεια εγκαινιάστηκε από τον Αλέξανδρο Παππά, με σκοπό τη διεπιστημονική προσέγγιση στην υγεία ως μέρος της κοινωνικής πολιτικής. Η επανάσταση στη δημόσια υγεία που ξεκίνησε στην εποχή του δάγκειου πυρετού, βραχυκυκλώθηκε από το νομικό κρατούμενο κράτος και ιδαιτερα παραγόντων του Υπουργείου Υγείας.

Στην εποχή μιας έρπουσας καταστροφής [creeping disaster] τα εργαλεία της δημόσιας υγείας είναι πιο αναγκαία από πότε. Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή είναι επείγον το κράτος να ενισχύσει εδώ και τώρα τη δημόσια υγεία. Δεν είμαστε όμως κατάλληλα προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουμε τους σοβαρές απειλές στην υγεία που κρέμονται επάνω μας σαν την «Δαμόκλειο Σπάθη».

Λογικά η Ελλάδα, αργά η γρήγορα, με τον εύκολο η το δύσκολο τρόπο, θα ξεφύγει από την δαγκάνα του χρέους της. Εάν όμως η Ευρώπη δεν βάλει νέο πρόσωπο και η Ελληνική κοινωνία δεν αλλάξει κουλτούρα, είναι θέμα χρόνου για μια ακόμη χρεοκοπία με ακόμα μεγαλύτερες ζημιες στην Υγεία του πληθυσμού.

Professor Dr. Jeffrey Levett

No comments: