Sunday, 15 March 2015

τι είδους Ευρώπη θέλουν = τι είδους Ελλάδα σχεδιάζουν

Professor Dr. Jeffrey Levett
«Είναι λυπηρό ότι μετά την «αναγέννηση» και εδώ που άκμασε η Υγιεινή δεν καταβλήθηκε η δέουσα προσοχή σε ότι αφορά την επιστήμης της δημόσιας υγείας» Κωνσταντίνος Σάββας [1907]

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος στα εγκαίνια της Υγειονομικής Σχολής Αθηνών είχε πει: ΧΩΡΙΣ ΥΓΕΙΑ ΑΒΙΟΣ ΒΙΟΣ κάτι που αναφερόταν επίσης στα πρώτα πτυχία της για να δώσει έμφαση στη σπουδαιότητα της δημόσιας υγείας στη κοινωνία. Όταν η Ελλάδα ανακήρυξε την ανεξαρτησία της με σύνθημα ελευθερία ή θάνατος και προώθησε το όραμα του Ελληνισμού, τα συναρπαστικά και ιστορικά γεγονότα προκάλεσαν δέος αλλά και ενδιαφέρον στην Ευρώπη. Τα τελευταία 200 χρόνια, η Ελλάδα έχει προκαλέσει διαφορές καταστάσεις: την έχει ενθαρρύνει του οράματος της Ευρώπης [ιδέες-αναγέννηση], την έχει πανικοβάλει [δάγκειος πυρετός] αλλά και την έχει υπερασπίσει σε πολέμους και ειρήνη. Ως το λίκνο της Ευρώπης [δημοκρατία, φιλοσοφία, επανάσταση] έχει εμπνεύσει δε τον κόσμο ολόκληρο.

Σήμερα, η Ευρώπη είναι ανάγκη να εγκαταλείψει τις ασφυκτικές πολιτικές και να προκαλέσει διαθρωτικές, κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. Σε αυτήν την περίπτωση η Ελλάδα μπορεί να είναι καταλύτης για την επιτάχυνση τους προς όφελος της ανάπτυξης της ελευθερίας από ανέχεια και φόβο.

Καταστροφές στην Ελλάδα έχουν προκαλέσει βαριές σκιές από τις άθλιες συνθήκες υγείας με τραγικές συνέπειες για το πληθυσμό σκορπίζοντας τον θάνατο: η Ισπανική Γρίπη [1919], η Μικρασιατική καταστροφή [1922], ο δάγκειος πυρετός-η τρομερή πανδημία [1927-30], ο λιμός της Αθήνας στην κατοχή [1941-44], ο εμφύλιος[y], και η Δικτατορία [1967-74]. Στη διάρκεια του λιμού (1941-42) χιλιάδες έχασαν τη ζωή τους τα δε παιδιά που επέζησαν είχαν καχεκτική ανάπτυξη.

Σήμερα είναι δύσκολο να φανταστούμε το μέγεθος των υγειονομικών προβλημάτων του παρελθόντας. Στο περίοδο 1821-33 η πανούκλα και άλλες πολλές μολυσματικές ασθένειες σκότωναν περισσότερους ανθρώπους από όσους σκοτώθηκαν στις μάχες. Εκατόν χρόνια αργότερα, 1900-30 ο πληθυσμός δεν ήταν σε καλύτερη μοίρα, ενώ καταργήθηκαν υγειονομικές υπηρεσίες για οικονομικούς λόγους, με σοβαρές συνέπειες στην υγεία [1910]. Από τις μεγάλες δυνάμεις τα εμπορικά συμφέροντα θεωρήθηκαν ποια σπουδαία από τις απάνθρωπες συνέπειες του ξεριζωμού του Ελληνικού πληθυσμού επιτρέποντας την λεηλασία της πολυεθνικής και κοσμοπολίτικης Σμύρνης, το 1922.

Στα δυο περιόδους, παρατάθηκε έντονη τρωτότητα και μεγάλη μιζέρια. Η πολιτική αδιαφορία στη δημόσια υγεία και η ελλιπςή αντιμετώπιση των προβλημάτων ενδημικής ελονοσίας, υποσιτισμού, μολυσματικών ασθενειών και έλλειψης συστημάτων ύδρευσης, υγιεινής και πρόληψης ασθενειών, συντέλεσε στην υπό-ανάπτυξη της Ελλάδας. Η ιατρική κοινότητα προκαλούσε συνεχείς αντιπαραθέσεις με τους πολιτικούς, καταδικάζοντας τα μέτρα της δημόσιας υγείας. Καταδίκαζε την ίδρυση της σχετικής Σχολής ως αρνητικά στοιχεία για την ελληνική κοινωνία και χρησιμοποιούσε το σκάνδαλο της κινίνης για να δυσφημίσει τη δημόσια υγεία. Αναφέρεται επίσης όμως ότι η ίδρυση της Σχολής ήταν αναγκαία διότι ο Ελληνικός πληθυσμός έπρεπε να ζει και να αναπτύσσεται κάτω από υγιεινές συνθήκες. Στο Κοινοβούλιο όμως οι γιατροί υποστήριζαν μεταρρυθμίσεις στην υγεία που να αφορούν τη θεραπεία και όχι την πρόληψη. Είναι μεν τόσο πολλοί γιατροί που έχουν περάσει από το Κοινοβούλιο, αλλά η Ελλάδα όμως ακόμα δεν έχει πολιτική υγείας.

Όμως, έγιναν σπουδαία βήματα και προωθηθήκαν σημαντικές ιδέες στη δημόσια υγεία, όπως από τον Ιωάννη Καποδίστρια [1828] που εισήγαγε τη μέριμνα προστασίας της δημόσιας υγείας, και από το δαγκειόπληκτο Ελευθέριο Βενιζέλο [1929]. Οπόσης Έλληνες εμπειρογνώμονες με πείσμα έθεταν τα σχετικά προβλήματα και με υπομνήματα προς την Βουλή [1907] και στον Βενιζέλο [1917]. Ιδρύθηκε ο Σύλλογος Περιστολής Ελωδών Νόσων [1905] και η Υγειονομική Σχολή [1925, 1929] ενώ συστάθηκαν νοσοκομεία όπως των αφροδίσιων νοσημάτων και Γραφείο Σχολικής Υγιεινής. Η Ελλάδα πήρε βοήθεια και από το Ίδρυμα Ροκφέλερ και από τη Kοινωνία των Εθνών, η οποία είχε συνδεθεί με τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκό δικτύου σχολών δημόσιας υγείας. Ενώ ένα εμβόλιο "θαύμα" [χολέρα, ελονοσία, τύφος] δόθηκε ελεύθερα σε μισό εκατομμύριο πρόσφυγες, δώρο του Ύπατου Αρμοστή για τους πρόσφυγες, η αίτηση της Ελλάδας για δάνειο στη Κοινωνία των Εθνών, απορρίφθηκε. Ο Έλληνας πρέσβης ταπεινώθηκε από τους εκπροσώπους των μεγάλων δυνάμεων: απευθυνθείτε στους τραπεζίτες, δεν είμαστε χρηματοδότες [1923].

Ο Βενιζέλος κατάλαβε καλά ότι η αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων χρειάζονταν επιστημονικές γνώσεις σε επιστημονική κουλτούρα. Η κοινωνική πολιτική του πυροδότησε μια σύντομη ανέλπιστη επανάσταση στη Δημόσια Υγεία με αποτέλεσμα η Ελλάδα να μετασχηματιστεί σε ένα σύγχρονο Ευρωπαϊκό κράτος. Το Ίδρυμα Ροκφέλερ είχε σημαντική συμβολή στην υποστήριξη της εκστρατείας κατά της ελονοσίας, στη δημιουργία της Σχολής Δημόσιας Υγείας και στην οργάνωση του Κέντρου Υγείας, Αμπελόκηποι. Το 1935 όμως η υγειονομική μεταρρύθμιση του Βενιζέλου είχε νεκρωθεί. Μακροπρόθεσμες συνέπιες ήταν η εκρίζωση της ελονοσίας, ο μερικός έλεγχος της φυματίωσης και η αύξηση κατά 20 χρόνια του προσδόκιμου ζωής, μεταξύ 1930-70.

Η θετική πορεία αυτή συνέχιζε μέχρι την οικονομική κρίση. Μετά από μακρά περίοδο σημαντικής προόδου, οι ρωγμές στην υγεία κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Από τότε άρχισε σιγά σίγα μια καταστροφή να χτυπά τη χώρο φτάνοντας στο σήμερα που αυτή έχει απλωθεί παντού παρουσιάζοντας μια απρόβλεπτη και αβέβαιη εξέλιξη. Το αποτέλεσμα είναι το επίπεδο της υγείας να συνεχίζει να πέφτει προκαλώντας μεγάλες ζημιές όπως δείχνουν οι πρόωροι θάνατοι, οι αυτοκτονίες, η αύξηση της βρεφικής θνησιμότητας και η μείωση στη διάρκεια ζωής. Οι κάποτε καλοί δείκτες υγείας έχουν πάρει τη κάτω βόλτα.

Όχι μόνο η ανθρωπιστική κρίση συνεχίζεται, αλλά είναι πια ανεξέλεγκτη. Ταυτόχρονα η Ελλάδα πιέζεται να πληρώσει και για τα λάθη τόσο των προηγούμενων κυβερνήσεων όσο και της Ευρώπης. Το χρέος εκεί που έχει οδηγηθεί δεν μπορεί να πληρωθεί, ούτε είναι ηθικά αποδεκτό. Η ανθρωπιστική κρίση έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο που κάθε Ελληνόπουλο που μπαίνει στη ζωή σήμερα να έχει μικρότερο προσδόκιμο ζωής από ένα αντίστοιχο παιδί του αναπτυγμένου κόσμου.

Επιτρέψτε μου να προσθέσω ότι πέραν από τα μέτρα της Βουλής απαιτείται εδώ και τώρα ερευνητικό πρόγραμμα επάνω στη έρπουσα καταστροφή στο πλαίσιο προετοιμασίας του Ελληνικού κράτους στη διαχείριση καταστροφών και μείωση της πληθυσμιακής ευπάθειας. Πρέπει 1 να αφαιρεθούν πολιτικές συγκρούσεις, αφήνοντας τη Θεωρία Παιγνίων για την Ακαδημία-Πανεπιστήμιο και για το τραπέζι της διαπραγμάτευσης, 2] να ξεκαθαρίζει η ευθύνη των πολιτικών για την τρέχουσα ανθρωπιστική καταστροφή και το καταστροφικό χρέος και 3] να σκεφτόμαστε τι μπορούμε να μάθουμε από την εμπειρία της Γερμανίας.

βΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Levett Jeffrey. 2015 Disastrous Events and Political Failures. In press. Prehosp Disaster Med.
2. Levett Jeffrey 2015Exploring Public Health through Health Disaster Management: From Theory to Future Scenario.
3. Levett Jeffrey. 2013From cradle of European civilization to grave austerity: does Greece face a creeping health disaster? Prehosp Disaster Med. 2013;28(6):1-2.
4. Theodorou V., Karakatsani K. (2008) “Ηealth policy in Interwar Greece: The Intervention by the League of Nations Health Organisation” Dynamis; 28: 53-75
5. Giannuli, D. (1988)"Repeated Disappointment: The Rockefeller Foundation and the Reform of the Greek Public Health System, 1929-1940” Bulletin of the History of Medicine - Volume 72, Number 1, Spring, pp. 47-72.
Press to Continue.......

Sunday, 8 March 2015

Χρειάζεται η χώρα νέο τρόπο σκέψης?

Professor Dr. Jeffrey Levett

«Από όλες τις μορφές των ανισοτήτων, η αδικία στην δημόσια υγεία είναι το πιο συγκλονιστικό και απάνθρωπο» Martin Luther King

. Οι τελευταίες μνημονιακές πολιτικές έχουν οδηγήσει το πληθυσμό σε λιτότητα. Η μείωση του εισοδήματος και τα μεγάλα προβλήματα λειτουργίας του συστήματος υγείας έχουν αυξήσει την ανισότητα. Η σημερινή κατάσταση είναι μια πραγματική ανθρωπιστική καταστροφή με μεγάλες επιπτώσεις στην υγεία του πληθυσμού. Είναι αναγκαίο να επιστρέψει η υγεία των Ελλήνων στη προ-μνημονιακή κατάσταση αλλά για να γίνει αυτό απαιτείται νέα κουλτούρα και σύγχρονη επιστήμη.

Μετά την επανάσταση του 1821 το νέο ελληνικό κράτος απαλλάχθηκε μεν από το οθωμανικό καθεστώς παρέμενε όμως αποκομμένο από τις κοινωνικές επιστημονικές και τις βιομηχανικές εξελίξεις του σύγχρονου κόσμου. Το νομικό κατεστημένο της εποχής προκειμένου να παραμείνει η αδιαμφισβήτητη μοναδική ηγετική ομάδα αποφάσισε να βάλει στο περιθώριο άλλες επιστημονικές ομάδες με κοινωνική επιρροή [γιατροί, μηχανικοί, οικονομολόγοι]. Η ιστορική εκείνη μεθόδευση από το νομικό κατεστημένο είχε σαν αποτέλεσμα να αποκλειστούν από τη λήψη αποφάσεων οι επιστήμες και η τεχνολογία παγιδεύοντας όμως η Ελληνική κοινωνία με αποτέλεσμα και το κράτος να μην πάρει το δρόμο της ανάπτυξης. Δεν υπήρχε αντίβαρο στο νομικό κατεστημένο ενώ η έννοια του έλεγχου καθοδηγήθηκε νομοθετικά [δημόσια διοίκηση]. Τώρα πια καταλαβαίνουμε γιατί υπάρχει υγειονομικό, δημοσιονομικό, νομομηχανικός, υγειονομία, υγειονομείων, υγειονόμος κοκ

Η Ελλάδα δεν είναι μια συνηθισμένη περίπτωση. Στο χώρο της υγείας είναι περίπτωση παραδοξότητας. Δεν έχει να κάνει μόνο με την απουσία πολιτικής βούλησης και βιώσιμης στρατηγικής στη δημόσια υγεία αλλά και με μια δημόσια διοίκηση χωρίς επιστημονική κουλτούρα. Στη λειτουργία πολύ συχνά εμφανίζονταν προβλήματα όχι μόνο λόγω εναλλαγής της κυβερνητικής εξουσίας, από ένα καθεστώς στο άλλο δηλαδή, αλλά και από προβλήματα λόγω αλλαγής μέσα στο ίδιο καθεστώς. Συνήθως ο εκάστοτε υπουργός λειτουργούσε με δική του ατζέντα, με δική του ομάδα «εμπειρογνωμόνων», αντιμετωπίζοντας επίσης συχνές παρεμβάσεις από άτομα και καταστάσεις χωρίς επαρκή γνώση του αντικειμένου και συχνά αγνοώντας τα σημαντικά.

Τα γνωστικά αντικείμενα της δημόσιας υγείας [εκπαιδευτικά, υπηρεσιακά, θεσμικά] έχουν αντιμετωπιστεί [και αντιμετωπίζονται] από τα πολιτικά κόμματα και την ακαδημαϊκή κοινότητα με ένα φλύαρο τρόπο και με σαθρά επιχειρήματα και την ακαδημαϊκή κοινότητα όπως χαρακτηριστικά φάνηκε από τα εμπόδια και την υπονόμευση που συνάντησε ο τόσο σημαντικός θεσμός της Υγειονομικής Σχολής Αθηνών [ΥΣΑ]. Η προσέγγιση ήταν σχεδόν νομικίστικη, ερήμην της επιστήμης γεμάτη λαϊκισμό. Γεγονός είναι ότι μόνο σε αυταρχικά η σε δικτατορικά καθεστώτα η δημόσια υγεία έχει μπει στο περιθώριο.

Ο θεσμός της ΥΣΑ συνδέεται με την εκρίζωση της ελονοσίας και την ανάπτυξη του σύγχρονου κράτους. Ήταν ο πρώτος θεσμός που δημιούργησε δωρεάν μεταπτυχιακές σπουδές που όμως σκόνταφτε συνεχώς σε υπηρεσιακές, πολιτικές και ακαδημαϊκές πιέσεις λόγω νομικών ασαφειών. Ταξινομήθηκε νομικά ως αποκεντρωμένη υπηρεσία του Υπουργείου υγείας. Αρκετές φορές έχει ταξινομηθεί ως μη εκπαιδευτικό ίδρυμα.

Λαμπρά παραδείγματα θετικής συμβολής Υπουργών Υγείας υπήρξαν πάντοτε: της κα Μ. Γιανάκου, που ενίσχυσε τις σχέσεις τη δημόσια υγεία της Ελλάδας με την υπόλοιπη Ευρώπη, του κου Ν. Κακλαμάνη, που δούλεψε για την Υγειονομική διασυνοριακή ενίσχυση της Ελλάδας και της Ευρώπης για τον SARS και του κου Δ. Κρεμαστινού, που μετέτρεψε την ΥΣΑ σε ΕΣΔΥ με νόμο του κράτους σύμφωνα με την ώριμη πρόταση του Ακαδημαϊκού Γεώργιου Μερίκα [1990].

Η σύγχρονη αντίληψη της δημόσιας υγείας και η σχετική κρατική μέριμνα υπήρξαν πάντα. ΠΧ η Υγειονομική Σχολή κατάφερε να κρατήσει την πόρτα της ανοικτή κατά τη διάρκεια της δικτατορίας [σε Γερμανία και Τουρκία οι αντίστοιχες σχολές έκλεισαν], ο Σπύρος Δοξιάδης έθεσε νομικό πλαίσιο για την ανάπτυξη σύγχρονης Σχολής. Το ΕΣΥ, αν και αναποτελεσματικός θεσμός, συνεχίζει να προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες κάτω από δύσκολες συνθήκες, αφού δαπανούνται στην υγεία σημαντικά λιγότερα ποσά λόγω της κρίσης.

Μεταξύ 1905-1934 Έλληνες εμπειρογνώμονες που ήξεραν καλά την διεθνή εξέλιξη με επιμονή πρότειναν την σύσταση Σχολής Δημόσιας Υγείας. Ο σκοπός ήταν η προφύλαξη του κράτους από την χολέρα, πανώλη, τύφο, ευλογιά, την περιστολή των "ελεογένων νόσων" και τη φυματίωση. Με πείσμα έθεσαν τα προβλήματα και με υπομνήματα προς την Βουλή [1907] και στον Βενιζέλο [1917]. Το 1934 ένας από αυτούς που ανέλυσε τη μάστιγα της ελονοσίας, μιλούσε για τα ελαττώματα των Ελλήνων πολιτικών, για τους πολιτικούς καυγάδες και για την εξαφάνιση των δασών από φωτιές και ανθρώπους. Υπήρξαν σημαντικές μαρτυρίες επιστημόνων με κύρος, που ενισχύουν τις μαρτυρίες της εποχής στην Ελλάδα όπως Έλληνα μαθηματικού και φυσικού που διαβεβαίωσε ότι δουλεύοντας για την Ελλάδα στο εξωτερικό πέτυχε τόσα πολλά σε αντίθεση με όσα μπόρεσε εδώ και ενός ξένου και συνάμα διευθυντή της ΥΣΑ που προσπάθησε να βοηθήσει αλλά έφυγε [1934] απογοητευμένος από τις πολιτικές καυγάδες, έλλειψη συνεργασίας και την ανικανότητα των υπηρεσιακών παραγόντων επιστημονικά.

Για να ξεπεράσει τα οργανωτικά και πολιτιστικά εμπόδια που πηγάζουν από μια νομικίστικη κοινωνία η Ελλάδα πρέπει να ενισχύσει την επιστημονική κουλτούρα και να φρενάρει το νομικό καθεστώς. Ένα προοδευτικό νομικό πλαίσιο είναι απαραίτητο και το κράτος δικαίου είναι σπουδαίο για τη δημοκρατία. Αλλά πρέπει να ενισχυθούν έννοιες και πρακτικές που προωθούν την επιστήμη και οδηγούν στην ανάπτυξη. Πιστεύω, ότι χρειάζονται περισσότεροι θετικοί επιστήμονες και μηχανικοί και επαγγελματίες δημόσιας υγείας και λιγότερο νομικοί γραφειοκράτες.

Στην εποχή του δάγκειου πυρετού ο Ελευθέριος Βενιζέλος ως θύμα [δαγκειόπληκτος] της πανδημίας, κατάλαβε καλά ότι για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων χρειαζόταν επιστημονικές γνώσεις. Συνειδητοποίησε ότι για να λυθούν τα τεράστια προβλήματα της τότε ερειπωμένης Ελλάδας, δεν αρκούσαν μόνο οι νόμοι της εποχής, αλλά χρειάζονταν και ειδική επιστημονική γνώση. Μαζί με τον Απόστολο Δοξιάδη, έναν άνθρωπο με μεγάλη εμπειρία από την Αυστρία που είχε διαγνώσει την Ισπανική Γρίπη στην Ελλάδα και σχεδίασαν και δημιούργησαν την ΥΣΑ, οποία στη συνέχεια εγκαινιάστηκε από τον Αλέξανδρο Παππά, με σκοπό τη διεπιστημονική προσέγγιση στην υγεία ως μέρος της κοινωνικής πολιτικής. Η επανάσταση στη δημόσια υγεία που ξεκίνησε στην εποχή του δάγκειου πυρετού, βραχυκυκλώθηκε από το νομικό κρατούμενο κράτος και ιδαιτερα παραγόντων του Υπουργείου Υγείας.

Στην εποχή μιας έρπουσας καταστροφής [creeping disaster] τα εργαλεία της δημόσιας υγείας είναι πιο αναγκαία από πότε. Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή είναι επείγον το κράτος να ενισχύσει εδώ και τώρα τη δημόσια υγεία. Δεν είμαστε όμως κατάλληλα προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουμε τους σοβαρές απειλές στην υγεία που κρέμονται επάνω μας σαν την «Δαμόκλειο Σπάθη».

Λογικά η Ελλάδα, αργά η γρήγορα, με τον εύκολο η το δύσκολο τρόπο, θα ξεφύγει από την δαγκάνα του χρέους της. Εάν όμως η Ευρώπη δεν βάλει νέο πρόσωπο και η Ελληνική κοινωνία δεν αλλάξει κουλτούρα, είναι θέμα χρόνου για μια ακόμη χρεοκοπία με ακόμα μεγαλύτερες ζημιες στην Υγεία του πληθυσμού.

Professor Dr. Jeffrey Levett
Press to Continue.......