Wednesday, 7 March 2012

Η Έρπουσα Καταστροφή της Ελλάδας

Jeffrey Levett
“Δανειζόμαστε τις ιδέες από τους φιλοσόφους και τα ενδύματα από τους σπουδαίους πολυμαθείς για να ντύσουμε το έθνος μας. Για αυτόν τον λόγο ήρθαμε στην Ευρώπη… να φέρουμε από τις αρχικές πηγές, από τις καλύτερες πηγές αυτό που δεν έχουμε”.

Η τρόϊκα με ύποπτη επιμονή, σχεδιάζει πρόσθετες περικοπές, δίχως να έχει ρίξει ούτε μια ματιά στην ήδη εκδηλωμένη απόγνωση/δυστυχία του ελληνικού πληθυσμού. Δεν μπορεί να δει ότι η μεσαία τάξη αντιμετωπίζει δυσκολίες ακόμη και να ταΐσει την οικογένειά της, ενώ δεν γνωρίζει την πραγματική συσχέτιση μεταξύ κλινικής κατάστασης και πραγματικής ανάγκης φαρμάκων στη τρίτη ηλικία. Σίγουρα όμως γνωρίζει ότι η νεολαία φεύγει μη βρίσκοντας διέξοδο, κάποιο φως, και ότι οι Έλληνες θεωρούν τις θυσίες τους μάταιες, όπως γνωρίζει ότι τα προηγούμενα κοινωνικά οφέλη και κέρδη μπορούν να αντιστραφούν, με σοβαρές επιπτώσεις και για την Ευρώπη.

Εάν δεν αλάξει η κατάσταση αργά ή γρήγορα η Ελλάδα μπορεί να μετατραπεί σε πλήρη εφιάλτη εξαιτίας τόσο του Μνημονίου των Βρυξελλών όσο και της γνωστής κακής διαχείρισης του ελληνικού κράτους με αποτέλεσμα η χώρα να μεταπέσει κάποια στιγμή από ένα υγιές σε ένα λιγότερο υγιές έθνος. Αδικίες που είναι γνωστό ότι υπάρχουν στους χώρους της δικαιοσύνης, υγείας και κοινωνικής φροντίδας οδηγούν σε αυξημένη νοσηρότητα και πρόωρο θάνατο.

Ως επέκταση των μέτρων του εισαγόμενου Μνημονίου [2009] το επίπεδο της υγείας των Ελλήνων απειλείται από νέες προσβολές, με την πιθανότητα να επιδεινωθεί η υπάρχουσα και σχετικά καλή κατάσταση να είναι υπαρκτή, ενώ η Ελλάδα φαίνεται ότι είναι απροετοίμαστη να αντιμετωπίσει τέτοια κρίση. Το 2012, οι Έλληνες έχουν τη πλάτη τους στο τοίχο, ενώ προσπαθούν να επιβιώσουν από τον φανερό κίνδυνο μίας έρπουσας καταστροφής [creeping disaster] [1] . Κάτω από το βάρος των περικοπών του εισοδήματος και των συντάξεων, απολύσεων προσωπικού και μείωση των οικογενειακών πόρων, ο πληθυσμός δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις ανάγκες της καθημερινότητας όπως η παροχή ρεύματος, διατροφής και φαρμάκων, ενώ υπάρχουν άστεγοι στους δρόμους και πολίτες που ζουν σε αυτοκίνητα. Παράλληλα, άνθρωποι με χρόνιες παθήσεις επιβαρύνονται/επιδεινώνονται, τα ψυχιατρικά προβλήματα αυξάνονται και συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού γίνονται πλέον ευάλωτες.

Εντός ή εκτός της Ευρώπης, οι Έλληνες εκτιμάται ότι θα γίνουν φτωχότεροι. Εκτιμάται επίσης ότι κατά ένα ανεξέλεγκτο τρόπο η υγεία θα επιδεινωθεί με την κοινωνική απαξίωση της να θεωρείται βεβαία. Η δυσμενής αυτή κατάσταση έχει αναδυθεί μέσω της ελαττωματικής και αλλοιωμένης διακυβέρνησης, την έλλειψη διαφάνειας αλλά και του περιορισμένου οπτικού πεδίου της Ευρώπης στο ζήτημα της «δημιουργικής λογιστικής» και στην αργή πορεία στη λήψη αποφάσεων και από τις δυο πλευρές.

Ήδη η κατάσταση αυτή θα έπρεπε να έχει οδηγήσει σε μία επανάσταση και πραγματική βελτίωση στο χώρο της υγείας με τη χρησιμοποίηση καλά σχεδιασμένων μέτρων πολιτικής προετοιμασίας, πολιτικής προστασίας και ανθρώπινης ασφάλειας, με σκοπό την αντιμετώπιση της χειρότερης έκβασης της κρίσης, αλλά και μείωσης των επιπτώσεων από τις υπάρχουσες συνθήκες κατά ένα συνεπή, συνεχή, και αποτελεσματικό τρόπο.

Στο παρελθόν η Ελλάδα έχει υποστεί πολυποίκιλα δεινά, με καταστροφικές εκβάσεις, όπως η πανδημία του δάγκειου πυρετού, που προσέβαλε απροσδόκητα την Ελλάδα [1927] από τη Μέση Ανατολή, η Μικρασιατική καταστροφή [1922] που ακολούθησε την πτώση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, το λιμό της Αθήνας [1941] στη κατοχή, και τη Δικτατορία [1967-74]. Το 1922, τα εμπορικά συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων κατέστησαν σπουδαιότερα από τις απάνθρωπες συνέπειες του ξεριζωμού του Ελληνικού πληθυσμού και την λεηλασία της πολυεθνικής και κοσμοπολίτικης Σμύρνης. Το 1928, ο φοβερός δάγκειος πυρετός [break back fever] έφερε την Αθήνα σε πλήρη παράλυση και πανικό στις πρωτεύουσες της Ευρώπης. Ειπώθηκε τότε ότι η υγεία των Ελλήνων ήταν χειρότερη από τους Βραζιλιάνους, ενώ σχετικές εκθέσεις κατατέθηκαν στα αρχεία της Κοινωνίας των Εθνών, στη Γενεύη.

Παράγοντες όπως υποσιτισμός, μολυσματικές ασθένειες, έλλειψη συστημάτων ύδρευσης, υγιεινής και πρόληψη ασθενειών ανάγκασαν τον Ελευθέριο Βενιζέλο, να εφαρμόσει νέες πολιτικές πραγματικά επαναστατικές στη δημόσια υγεία, οι οποίες όμως δεν επαναλήφθησαν παρά μόνο με την εμφάνιση του Εθνικού Συστήματος Υγείας [ΕΣΥ, 1983].
Τοπικές και διεθνείς προσπάθειες [Υγειονομική Σχολή Αθηνών, Κοινωνία των Εθνών, Ίδρυμα Rockefeller] βοήθησαν στην αναδιοργάνωση των υγειονομικών υπηρεσιών, την εκρίζωση της ελονοσίας και τον έλεγχο της φυματίωσης. Για πολιτικούς λόγους η προσπάθεια δεν ήταν συνεχής.

Το 1930 η υγειονομική πολιτική της Ελλάδας είχε ένα και μόνο δρόμο: την βελτίωση της δημόσιας υγείας, την ανοδική κοινωνική εξέλιξη και την ανάπτυξη και έτσι η Ελλάδα στο τομέα αυτό μπόρεσε σταδιακά να εκσυγχρονιστεί. Ως συνέπεια των τότε μέτρων αναφορικά με τη δημόσια υγεία, σήμερα το 2012, οι Έλληνες ζουν πολύ περισσότερο [άρρενες: 78 έτη / θήλεα : 83 έτη] με τη παιδική θνησιμότητα να είναι χαμηλή [3 θάνατοι ανά 1.000 γεννήσεις]. Αν και η ιστορία της δημόσιας υγείας μας προσέφερε πολλά διδάγματα δυστυχώς ο πολιτικός κόσμος δεν έχει διδαχτεί τίποτα. Η πολιτική υποστήριξη της ήταν σχεδόν πάντα χλιαρή, πολλές φορές με ημίμετρα, με αποτέλεσμα οι ευκαιρίες για πρόοδο να έχουν σπαταληθεί με αποτέλεσμα σε περίπτωση κρίσης η Ελλάδα να είναι ευάλωτη.

Αν και σαθρές οι αντιρρήσεις της ακαδημαϊκής ηγεσίας ήταν πολιτικά πειστικές, ενώ οι υγειονομικές ηγεσίες επέτρεψαν σε διάφορες ομάδες και πρακτικές να καταβροχθίσουν το ΕΣΥ [1983] και με έγκριση μάλιστα πολιτικών κομμάτων.
Το ΕΣΥ είναι διαμελισμένο και χωρίς να λογοδοτεί , στερείται δομών, παρουσιάζει ένα χαλαρό δίκτυο αποδιοργανωμένων υπηρεσιών, δεν έχει συντονισμό και διαχείριση ενώ η υγειονομική ηγεσία στερείται της πυξίδας μιας αναπτυγμένης πολιτικής υγείας και στρατηγικής. Η νοσοκομειακή διοίκηση είναι δέσμια ενός παραδοσιακού καθεστώτος που ενθαρρύνει τη σπατάλη, ενώ το ανώτερο επίπεδο διοίκησης δεν παράγει εφαρμόσιμες λύσεις. Ευτυχώς όμως οι προσπάθειες των περισσότερων επαγγελματιών υγείας σε δύσκολες συνθήκες εργασίας αποδίδουν δίνοντας τον καλύτερο εαυτό τους και παράγοντας πολύ θετικά μηνύματα.

Το ερώτημα στο οποίο αναγκαστικά οδηγούμαστε είναι: τι πρέπει να γίνει; Η απάντηση δεν είναι εύκολη γιατί απλά η λύση είναι πολύπλοκη. Ένα είναι σίγουρο όμως. Πρώτα πρέπει η Ελλάδα να ανακτήσει το χαμένο έδαφος. Για να γίνει αυτό η ελληνική κοινωνία πρέπει να αναπροσαρμοστεί, κοινωνικά, πολιτικά, διοικητικά, επιστημονικά και ερευνητικά. Αμέσως πρέπει να διαχωριστούν η πραγματικότητα από το μύθο, να διαλευκανθεί το ζήτημα της πολιτικής ευθύνης των εξελίξεων, και να σταθούμε με ρεαλισμό και χωρίς πάθη απέναντι στην ιστορία του προβλήματος και τις πραγματικές διαστείς του. Μεγάλη αλλά αναγκαία προσπάθεια που πρέπει να γίνει γνωρίζοντας ότι είναι δύσκολο να βρεθούν ομάδες με μηδενική ευθύνη και να διαλευκανθεί η αλήθεια της πολιτικής ανικανότητας και σκοπιμότητας, προσέχοντας όμως και δημιουργώντας ένα πνεύμα συμφιλίωσης.

θα χρειαστεί χρόνο και κόπο για να γίνουν όλα αυτά ενώ προσπάθειες σαν αυτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας με την βοήθεια πολλών ανώνυμων πολιτών, των τοπικών αυτοδιοικήσεων, του ΣΚΑΙ[ «Όλοι μαζί»] θα πρέπει υποστηρίζονται ενώ άλλες όπως ΜΚΟ το Ίδρυμα «Νιάρχος» που χαρίζουν πολύτιμα μηνύματα ελπίδας και αλληλεγγύης θα πρέπει να πολλαπλασιαστούν. Για να αντιμετωπιστούν οι αυξανόμενες δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία του πληθυσμού, το ΕΣΥ πρέπει να βελτιωθεί, ενώ κάθε θεσμός πρέπει να αποδώσει στα πλαίσια πολιτικής αλλαγής και κοινωνικής δικαιοσύνης. Τα ανωτέρω εφαρμόζονται δύσκολα σε έναν διαμελισμένο τομέα υγείας όπου πολλά αναγκαία πρέπει να γίνουν. Από την εφαρμογή συστήματος της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, την ανακατάταξη-συγχώνευση μονάδων και νοσοκομείων, τα συστήματα πληροφορικής μέχρι την αποδοτική και αποτελεσματική χρήση της βιο-ιατρικής τεχνολογίας [συστήματα, συσκευές, εργαστήρια, φάρμακα]. Οι διεθνείς εμπειρογνώμονες [1928, 1949, 1994] έχουν ήδη δείξει ότι η πρόοδος που συντελείται πρόκειται να υποστηρίξει τη δημόσια υγεία και την ανάπτυξη ΠΦΥ, όπως επίσης συστήνουν οι έλληνες εμπειρογνώμονες. Για να αποφευχθούν ακραίες συνέπειες των κακοδιαχειρισμένων εκβάσεων με συνέπεια βαθμιαία καταστροφική τάση στην υγεία, απαιτείται ένα εθνικό και έξυπνο πρόγραμμα δράσεως με αξιοπρόσεκτη διανοητική επένδυση.

Σίγουρα, η Ελλάδα δεν σώζεται από την τρόϊκα έτσι όπως έχουν τα πράγματα. Δεν σώζεται επίσης από τη Βουλή των Ελλήνων, όπως έχει σήμερα και ούτε σώζεται από ένα και μόνο εισπρακτικό μηχανισμό, που αρπάζει μόνο από τις τσέπες των μισθωτών. Δεν σώζεται από το πολιτικό σώμα που έχει προσπεράσει τον μυθικό Κρόνο και το όποιο πάνω στο δρόμο προς την χρεοκοπία, που το ίδιο όμως έχει χαράξει, αυτοβραβεύεται ως σωτήρας της Πατρίδας, κατά ένα τρόπο τυπικό παράδοξο. Δεν σώζεται ούτε από τους τόσους ‘σοφούς’ που λίγο μόνο ασχοληθήκαν με την πορεία της προς το γκρεμό. Σώζεται όμως με τη διαγραφή του χρέους και την έξοδο από το φαύλο κύκλο και μαζί της, σώζεται η Ευρώπη. Στη τελική ανάλυση οι έλληνες μόνοι τους θα σώζουν την Πατρίδα.
Όπως πριν, έτσι και τώρα, το Ευρωπαϊκό Λίκνο της Δημοκρατίας μπορεί να θυσιαστεί και να εμπορευματοποιηθεί προς όφελος των επιτοκίων και των κερδών, ενώ ο φανατισμός και η περαιτέρω ταπείνωση-εξαθλίωση μπορούν να τροφοδοτούν την επερχόμενη καταστροφή. Σίγουρα η Ελλάδα βρίσκεται σε κομβικό σημείο της ιστορίας της και ευχόμαστε ένα γρήγορο διέξοδο από την κρίση με το πρώτο φως μιας νέας ελληνιστικής άνοιξης.


Jeffrey Levett Καθηγητής Public Health Management, Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας, Ελλάδας, Καθηγητής International Health, Ευρωπαϊκό Κέντρο Ειρήνης και Ανάπτυξης, UNUP, Σερβία



[1] Εξ ορισμού οι έρπουσες καταστροφές, ονομασμένες έτσι επειδή με βραδεία εμφάνιση διαρκούν συχνά πολλούς μήνες [μέχρι χρόνια όπως τα ‘7 χρόνια ισχνών αγελάδων στην Αίγυπτο’] να φθάσουν σε μια κρίσιμη φάση ξεκινώντας από υποκρυπτόμενη αρχή και έχει βραδεία πρόοδο [πείνα-λιμό, ξηρασία-ερήμωση, επιδείνωση υγείας]. Παραδείγματα: η Φουκουσίμα με την πρόσφατη συνεχιζόμενη απελευθέρωση της ραδιενέργειας: στη Κέρας της Αφρικής που υφίσταται δεκαετίες ξηρασίας με αποτέλεσμα πρόκλειση λιμού: στη σημερινή Ελλάδα που σταδιακά μειώνεται με την πάροδο του χρόνου η δυνατότητα του πληθυσμού να υποστηριχτεί και να έχει τα απαραίτητα προς το ζην. Η αύξηση της ζημίας με την πάροδο του χρόνου θα εξαρτάτε από διάφορα παράγοντα ενώ η ακριβή πρόβλεψη είναι δύσκολα.

No comments: