Tuesday, 5 July 2011

Κόλπος της Aqaba: Η ρουκέτα και ο τρομοκράτης

Πάρις Ι.Μ. *
Σενάριο/Short Disaster Story/Δημόσια Υγεία

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Μια καταστροφή εάν δεν αντιμετωπιστεί γρήγορα και εάν όλοι δεν παραμερίζουν τις διαφορές τους, όσο μεγάλες και εάν είναι, προκειμένου να συνεργαστούν για το κοινό καλό, δηλαδή την αντιμετώπιση της καταστροφής, είναι πολύ πιθανό να χάσουν ότι με τόσο κόπο, τόσα χρόνια έχουν δημιουργήσει.
Η θερμοκρασία είναι ανέβηκε αισθητά από τη στιγμή που το τάνκερ μεταφέροντας ακατέργαστο πετρέλαιο από τον ινδικό ωκεανό μπήκε στο κόλπο του Eilat ή Aqaba. Ο κόλπος του Eilat (מפרץ אילת) όπως ανέφεραν οι παλαιότερες πηγές, ή κόλπος της Aqaba (خليج العقبة‎;), όπως αναφέρουν πολλές νεότερες, βρίσκεται στα βόρεια της Ερυθράς Θαλάσσης. Ο κόλπος είναι φημισμένος για τη μοναδικής ομορφιάς μικρή τροπική κοραλλιογενή θάλασσα. Το Eilat είναι μια πόλη του Ισραήλ της οποίας τα μεγάλα λευκά κτήρια του να κυριαρχούν στο κόλπο ενώ από στην απέναντι πλευρά η Aqaba της Ιορδανίας είναι μία πόλη με παραδοσιακούς αραβικούς οικισμούς. Όσοι επισκέπτονται της Ερυθρά Θάλασσα προκειμένου να απολαύσουν θάλασσα και ήλιο δυσκολεύονται να διαλέξουν ανάμεσα στο Eilat και στην Aqaba. Ότι όμως και να διαλέξουν, περνούν το μισό χρόνο στην Aqaba και τον άλλο μισό στο Eilat.

To Eilat έχει ευρωπαϊκό στυλ, ενώ η Aqaba ανατολίτικο, αλλά και τα δύο είναι πολύ ωραία. Η Aqaba είναι πιο φτηνή και πιο εξωτική στα ματιά των δυτικών από ότι το Eilat αλλά η νυχτερινή ζωή είναι σίγουρα πιο ζωντανή στην ισραηλινή πλευρά. Και οι δυο περιοχές έχουν πολύ όμορφες παραλίες, που μοιάζουν πάρα πολύ, πρακτικά αντικατοπτρισμοί οι μεν των δε. Οι τουρίστες περνούν από τη μια πλευρά στην άλλη πολύ συχνά. Βρίσκουν μάλιστα πολύ ενδιαφέρον να παρατηρούν και να συγκρίνουν τις δυο διαφορετικές κουλτούρες μεταξύ τους.

Τα ξενοδοχείο είναι πολύ ωραίο καθαρό, προσφέρει μεγάλη γκάμα με γευστικές τροφές σε λογικές τιμές. Μπορεί μεν να βρει κανείς εκπληκτικά εστιατόρια στην περιοχή των ξενοδοχείων, αλλά δυστυχώς δεν μπορεί να ταξιδεύσει με ένα νοικιασμένο αυτοκίνητο από τη μια πλευρά στην άλλη (Ισραήλ προς Ιορδανία και το αντίθετο). Μπορεί να νοικιάσει μεν ένα αμάξι αλλά επιτρέπεται να το χρησιμοποιεί μόνο στη χώρα στην οποία παραθερίζει και διαμένει.

Δεν είναι μόνο οι δυο χώρες που στριμώχνονται στη κορυφή το κόλπου και παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Ολόκληρη η περιοχή φαίνεται κάπως παράξενα με πρώτη ματιά καθώς τρεις χώρες στριμώχνονται στη κορυφή του κόλπου της Aqaba. Με τα πόδια περπατώντας μπορεί κανείς να διασχίσει τη μια μετά την άλλη: από τη Taba της Αιγύπτου στο Eilat του Ισραήλ και από κει στην Aqaba της Ιορδανίας

Οι διακοπές αρχίζουν
Πολύ ωραίο μέρος για διακοπές, συλλογίζεται ο καθηγητής, και μόλις 100 μέτρα από τη παραλία. Η θέα από την πισίνα του ξενοδοχείου είναι μεν θαυμάσια, αλλά δεν έχει καθόλου θέα προς την όμορφη πόλη. Σκέπτεται να νοικιάσει μια τέντα, αλλά αυτό κοστίζει. Αξίζει όμως το κόπο να νοικιάσει μια, όπως φαίνεται από τους νωχελικά ξαπλωμένους του σε άλλες πολυθρόνες. Οι πιο πολλοί απολαμβάνουν τη ζεστή θάλασσα μετά από μεγάλο περπάτημα στη Petra. Ήταν ομολογουμένως κουραστικό, αλλά εάν έχει κανείς τη περιπέτεια στο αίμα του αυτή αξίζει να το κάνει, είναι κατάλληλη περιοχή. Απόψε ο καθηγητής θα έχει τη πρώτη του νυχτερινή εξόρμηση κάτω στην πόλη. Χωρίς όμως να έχει στη διάθεση του δημόσιες μεταφορές, αυτό θα του κοστίσει.

Το λιμάνι του Eilat δεν είναι απλά το μόνο ισραηλινό λιμάνι στην ερυθρά θάλασσα. Η οικονομική και η στρατηγική του άξια είναι μεγάλη. Αν και η καθημερινή κυκλοφορία ατό λιμάνι δεν είναι ιδιαίτερα αυξημένη, αυτό είναι πολύ καλά εξοπλισμένο προκειμένου να χειρίζεται τους περισσότερους τύπους φορτηγών πλοίων. Όλες οι διαχειριστικές λειτουργίες, ξεφόρτωμα και φόρτωμα των τάνκερ, πραγματοποιούνται σύμφωνα με ντιρεκτίβες και εντολές του Terminal Manager. Διαθέτει μια μικρή επισκευαστική μονάδα και ένα μικρό αποθηκευτικός χώρος για αέριο και πετρέλαιο από όπου μεταφέρεται στο Ramat–Yotam.

Το τάνκερ που πλησιάζει σιγά-σιγά το λιμάνι του Eilat ακολουθεί μια συντομότερη διαδρομή για να φτάσει Ισραήλ, παρακάμπτοντας το κανάλι του Σουέζ. Αν και η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ υψηλότερου και χαμηλότερου επιπέδου των θαλάσσιων υδάτων είναι τέσσερα πόδια σήμερα τα πράγματα είναι πιο απλά.. Σήμερα όμως ευτυχώς δεν υπάρχουν πολλά εμπόδια για τη προσάραξη του σκάφους επιτρέποντας στο καπετάνιο κάνει με ασφάλεια τις τελευταίες συνηθισμένες διευθετήσεις προτού δέσει. Η θερμοκρασία όμως πλησιάζει τους 38 βαθμούς, αλλα η υγρασία είναι πολύ χαμηλή.

Στην απέναντι πλευρά, που βρίσκεται το λιμάνι της Aqaba, το εκπληκτικό κρουαζιερόπλοιο Silver Sea Fast είναι έτοιμο να σαλπάρει. Αυτό το ελιτίστικο σκάφος είναι στη πραγματικότητα ένα μεγάλο ξενοδοχείο λαμπρό παράδειγμα προσωπικής κρουαζιέρας. Η Aqaba είναι μια απαραίτητη στάση για όλες τις κρουαζιέρες από την Ευρώπη στην Άπω Ανατολή. Η μεγαλύτερη ατραξιόν είναι η Πέτρα μια πόλη 2,200 ετών μια εκπληκτική ερημική τοποθεσία που ακούστηκε ιδιαίτερα από τον T.E. Lawrence, καλύτερα γνωστό ως Λόρενς της Αραβίας, αυτόν που βοήθησε τους άραβες να επαναστατήσουν εναντίον των Οθωμανών.

Η καταστροφή ξαφνικά κτυπά
Οι επιβάτες του Silver Sea Fast ζουν ακόμα το όνειρο τους, με ισχυρές το μνήμες από την επίσκεψη στη Petra. Αλλά δεν είναι οι μόνοι. Το προσωπικό του πλοίου που συμμετείχε στην εξόρμηση είναι επίσης ενθουσιασμένο. Ο επικεφαλής των επικοινωνιών, που τι είχε σκάσει με τους ταξιδιώτες στη Πέτρα είναι ακόμα συνεπαρμένος από αυτά που είδε εκεί και δυστυχώς δεν προσέχει τι κάνει. Έτσι μεθοδεύοντας τις τελευταίες μανούβρες προκειμένου να βγει από το λιμάνι της Aqaba δεν πρόσεξε το τάνκερ που πλησίαζε το λιμάνι του Eliat.

Ξαφνικά μια ρουκέτα εκτοξεύτηκε από μια παράλια την Aqaba. Ήταν από τη Hamas, τη γνωστή τρομοκρατική οργάνωση, η οποία αποφάσιζε να επιτεθεί, για δικούς της λόγους, το ισραηλινό τάνκερ που πλησίαζε. Το μίσος του τρομοκράτη που την έριξε για κάθε το ισραηλινό ήταν τέτοιο που δεν σκέφθηκε το κίνδυνο που έβαζε εκείνη τη στιγμή τους απλούς και αθώους ταξιδιώτες του Silver Sea Fast, του κρουαζιερόπλοιου που αναχωρούσε από το λιμάνι της Aqaba. Η ρουκέτα τότε από λανθασμένους υπολογισμούς αντί να χτυπήσει το ισραηλινή φορτηγό χτύπησε το κρουαζιερόπλοιο καταστρέφοντας ανάμεσα στα άλλα και το σύστημα ναυσιπλοΐας του. Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Τα δυο σκάφη τυλίχτηκαν στις φλόγες.

Η φωτιά στο κρουαζιερόπλοιο άρχιζε από αποθήκη και επεκτάθηκε στο μηχανοστάσιο. Σε λίγη ώρα τα χαμηλότερα καταστρώματα, μέσα από μεγάλες τρύπες που άνοιξαν στα πλάγια του πλοίου, πλημμύρισαν για τα καλά παγιδεύοντας αρκετό κόσμο. Στα ανώτερα οι επιβάτες σοκαρισμένοι πηδούσαν στη θάλασσα. Το να πέφτει όμως κανείς σε μια θάλασσα καλυμμένη από ακατέργαστο πετρέλαιο, αυτό που είχε διαρρεύσει και διέρρεε από το τάνκερ, ήταν πραγματικός εφιάλτης. Λίγο αργότερα το κρουαζιερόπλοιο έγειρε απότομα προς τη μια πλευρά και αφού έμεινε για λίγο έτσι βυθίστηκε γρήγορα. Το τάνκερ σχεδόν αμέσως αφού το πλήρωμα το εγκατέλειψε με μια βάρκα κόπηκε στα δυο και μετά βυθίστηκε. Η θάλασσα είχε καλυφτεί πια από απελπισμένους και αλλάζοντες επιβάτες, επιπλέουσες βαλίτσες και ρούχα, κατεστραμμένες τηλεοράσεις και γυναικεία αξεσουάρ αλλά και άφθονα απομεινάρια του βυθισμένου πλοίου, όλα αυτά ανακατεμένα με ακατέργαστο πετρέλαιο

Καθάρισμα και απορρύπανση αλλά με τι;
Η μόλυνση από την απελευθέρωση ακατέργαστου πετρελαίου στο περιβάλλον του κόλπου άρχισε να παίρνει μεγάλες διαστάσεις. Τεράστιες πετρελαιοκηλίδες σχηματίστηκαν καταμεσής στη θάλασσα. Ο κίνδυνος για την εκπληκτική θαλάσσια ζωή του κόλπου ήταν πια ορατός. Το άρχισε να φτάνει στις ακτές τόσο του Eliat όσο και στης Aqaba προκαλώντας ανεπανόρθωτη ζημιά στο οικοσύστημα.

Οι δήμαρχοι των δυο πόλεων βλέποντας την καταστροφή να χτυπά ανελέητα καταστρέφοντας, αυτό που με πολύ κόπο τόσα χρόνια δημιούργησαν, αποφάσισαν να δράσουν. Συνειδητοποίησαν το μέγεθος που μπορούσε να πάρει η καταστροφή και αποφάσισαν να δράσουν αμέσως. Άρχισαν να ζητούν βοήθεια και τη βρήκαν στο πρόσωπο του παραθερίζοντας καθηγητή. Έπρεπε να μάθουν πως θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί η κατάσταση και πρώτα από όλα πως θα προστατεύσουν τις πολύτιμες παραλίες τους και το ευαίσθητο περιβάλλον. Γνωρίζουν ότι ίσως χρειαστεί πολλά χρόνια μέχρι να αποκατασταθούν οι ζημίες εάν δεν αντιδράσουν αποτελεσματικά και γρήγορα. Έτσι ο Καθηγητής έδωσε εντολή στην Αθήνα και PHDTF, η ομάδα διαχείριση καταστροφών, αποτελούμενη από ένα ιατρό επείγουσας κατάστασης, έναν ακτινοφυσικό και έναν ειδικό δημόσιας Υγείας αφού γρήγορα ετοιμάστηκε βρίσκεται στο δρόμο (στον αέρα καλυτέρα) προς το Κόλπο.

Το πρώτο ζήτημα ήταν όχι το εάν θα έπρεπε να αρχίσει ο καθαρισμός θάλασσας και ακτών από τους πετρελαιορύπους αλλά εάν θα αποτρέπονταν οι πολύ δυσάρεστες συνέπειες για τον κόλπο, για τον οποίο όλοι ηντουσαν περήφανοι. Αλλά κάτι τέτοιο είναι δύσκολο να γίνει γιατί εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως τη θερμοκρασία του νερού, την εξαέρωση και τη βιοδιασπάσεις, αλλά και το τύπο της συγκεκριμένης ακτογραμμής του κόλπου. Μικροοργανισμοί η βιολογικοί παράγοντες χρησιμοποιούντα προκειμένου να διασπάσουν η μετακινήσουν το πετρέλαιο και αυτό εξετάζουν. Επίσης διαλυτικά ή διασπαστικά δημιουργία ογκιδίων πετρελαίου τα όποια μπορούν να συγκεντρώσουν καλυτέρα και στη συνέχεια μετακινήσουν το πετρέλαιο καλύτερα.

Όλα παίζουν, αλλά επίσης όλα εξαρτώνται από το εάν και οι δυο κοινότητες παραμερίσουν τις όποιες έχθρες έχουν και συνεργαστούν για το κοινό καλό. Εξετάζουν επίσης μήπως και μια ελεγχομένη καύση του πετρελαίου θα μπορούσε να μειώσει τη ποσότητα του πετρελαίου που διέρρευσε. Σε μια απελπισμένη προσπάθεια να καθαριστεί ο κόλπος σκέπτονται να ρίξουν εκατομμύρια γαλόνια χημικών διαλυτικών, αλλά φοβούνται ότι μπορούν να κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό. Αλλά κάτι θα πρέπει να διαλέξουν. Εάν όλα δεν πετυχουν τότε μένει μόνο η φυσική διάσπαση. Έξαλλου η καταστροφική φύση κάποιων μεθόδων καθαρισμού μπορεί να είναι ακατάλληλες σε οικολογικά ευαίσθητες περιοχές όπως αυτή του κόλπου. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη διασπορά το πετρελαίου με τη βοήθεια διαλυτών, αλλά και άλλων παραγόντων πυκνότερου του νερού, είναι κατάλληλες για τα ήρεμα αυτά νερά.

Οι αρχές του Eilat άρχισαν να χρησιμοποιούν αντλίες προκειμένου να τραβήξουν και φυγοκεντρήσουν το μολυσμένο με πετρέλαιο νερό της θάλασσας. Μια φυγόκεντρος χρησιμοποιείται για να διαχωρίσει το πετρέλαιο από το νερό οδηγώντας το καθαρό πετρέλαιο που διαχωρίζεται σε ένα τάνκερ Το σύστημα αυτό όμως που χρησιμοποιούν τώρα ατό Eilat αφήνει και μικρή ποσότητα πετρελαίου στο περιβάλλον

Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον είναι δραματικές
Ο κόλπος της Aqaba παγκοσμίως γνωστός για το μοναδικό θαλάσσιο περιβάλλον του προσφέρει ιδανικό καταφύγιο στην άγρια, και όχι μόνο, ζωή. Πρόκειται για ένα μοναδικό οικοσύστημα με τεράστια βιολογική ποικιλία τα ζεστά και καθαρά νερά του οποίου δημιουργούν ένα φιλόξενο περιβάλλον επιτρέποντας την ανάπτυξη των κοραλλιών, φιλοξενώντας επίσης και πάνω από 1000 είδη ψαριών. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα κοράλλια δεν είναι φυτά αλλά πολύ ευαίσθητοι ζωικοί οργανισμοί με πολύ χαμηλό ρυθμό ανάπτυξης, οι δε κοραλλιογενείς ύφαλοι που δημιουργούν φιλοξενούν εκατοντάδες είδη ψαριών. Πράγματι η απουσία καταιγίδων και ισχυρών ανέμων μαζί με τα ήπια θαλάσσια ρεύματα έχουν δημιουργήσει εξαιρετικές περιβαλλοντολογικές συνθήκες, τις όποιες η καταστροφή θα πλήξει ανεπανόρθωτα.

Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι παίζουν σπουδαίο ρόλο στη διάσωση των ποικίλων μορφών ζωής φιλοξενώντας από αόρατα είδη μέχρι μεγάλα ψάρια και θηλαστικά. Πολλά είδη όπως, πτεροφυλλα, πεταλούδες, λεοντοψαρα και ακτινωτά, εμφανίζονται συχνά εκεί, αλλά και περιστασιακά χελώνες, χέλια, θαλάσσιες αγελάδες και δελφίνια καταγράφονται. Ευνοϊκά επίπεδα αλμυρότητας δημιουργούν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για μυριάδες ποικιλίες θαλάσσια ζωής.

Αυτές οι φυσικές καλλονές του Κόλπου παρέχουν με πολλούς τρόπους σημαντική οικονομική υποστήριξη στη περιοχή. Αυτή όμως η οικονομική υποστήριξη κινδυνεύει. Το περιβάλλον ζώα και ψάρια θα είναι λογω της μόλυνσης αφιλόξενο και εχθρικό. Το πετρέλαιο για παράδειγμα διεισδύει στα φτερώματα των πτηνών, μειώνοντας την μονωτική τους ικανότητα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα πουλιά πιο ευάλωτα σε περιβαλλοντολογικές μεταβολές μειώνοντας την ικανότητα τους να κρύβονται και να διαφεύγουν. Πολύ πιθανό αυτή η κατάσταση να καταστρέψει τα νεφρά του πουλιού, το συκώτι του, αλλά και το πεπτικό του σύστημα. Μια τέτοια φωτογραφία πάρθηκε από κάποιο τουρίστα, ένα δύστυχο πουλί με καλυμμένα από πετρέλαιο φτερά του, η οποία έκανε το γύρο του κόσμου.

Τώρα πια φοβούνται όλοι για σοβαρές επιπτώσεις στο χρυσοφόρο τουρισμό. Αυτός θα χάσει φαίνεται μια από τις μεγαλύτερες ατραξιόν του.

Αυτή η θαλάσσια καταστροφή παίρνει μεγάλες διαστάσεις, γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη. Τα ζεστά νερά που έδιναν καταφύγιο σε τόσες μορφές ζωής και το μοναδικό θαλασσινό οικοσύστημα της έχουν πληγεί σοβαρά. Όχι όμως ανεπανόρθωτα. Με σκληρή δουλειά και καλή συνεργασία των κατοίκων της περιοχής, όπου και εάν ανήκουν αυτοι, θα αντιμετωπιστεί σίγουρα η καταστροφή και θα την επαναφέρουν ίσως στη πρότερη κατάσταση. Θα μπορέσουν να συνεργαστούν όμως;

*Ο Πάρις Ι.Μ. είναι Φυσικός Ιατρικής-Ακτινοφυσικός

No comments: