Tuesday, 7 July 2009

Η λαθρομετανάστευση απειλεί την ασφάλεια της χώρας

Το τέλος των «σταθερών» και βεβαιοτήτων της ψυχροπολεμικής εποχής κατέστησε ασαφές το περιεχόμενο της έννοιας της ασφάλειας και ανεπαρκείς τις «παραδοσιακές συνταγές» επίτευξής της. Γεωγραφικά τοποθετημένη στην περισσότερο ασταθή γειτονιά της ευρωπαϊκής περιφέρειας και με ένα ιδιαίτερα ασθενές θεσμικό σύστημα παραγωγής υψηλής στρατηγικής και διαχείρισης κρίσεων, η Ελλάδα βρέθηκε γρήγορα στη δυσχερή θέση να διαχειριστεί αποτελεσματικά έναν ιδιαίτερα απαιτητικό συνδυασμό παραδοσιακών και, κυρίως, νέων απειλών και κινδύνων στα σύνορά της.

Η δεύτερη αυτή κατηγορία «σύγχρονων» απειλών και κινδύνων αφορά φαινόμενα όπως η μεγάλης κλίμακας μετανάστευση και λαθρομετανάστευση (κυρίως λόγω οικονομικής ανέχειας, πολιτικής αστάθειας ή, οσονούπω, περιβαλλοντικής υποβάθμισης/κλιματικής αλλαγής στο νότο της Μεσογείου ή/και στα Βαλκάνια), το διεθνικό οργανωμένο έγκλημα (το οποίο συνδέεται, έμμεσα ή άμεσα, με τρομοκρατικές ενέργειες), η διεθνής τρομοκρατία, η πρόκληση που συνιστά η έκρηξη των τεχνολογιών πληροφορικής και η διασπορά των όπλων μαζικής καταστροφής. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα αποτέλεσε έναν εκ των βασικών αποδεκτών του συνόλου σχεδόν των νέων απειλών και κινδύνων -που ειδικά μετά την 11η Σεπτεμβρίου- απέκτησαν ακόμη πιο σύνθετο περιεχόμενο.

Παρά την τεκμηριωμένη και, κυρίως, έγκαιρη διάγνωση των παραπάνω νέων απειλών και κινδύνων από μέρους της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας και την επισήμανση των συνεπειών τους για την ελληνική ασφάλεια, την οικονομική σταθερότητα και την κοινωνική συνοχή, η χώρα μας παρέμεινε απαράσκευη, υποβαθμίζοντας το εύρος και το βάθος των συνεπειών που θα μπορούσαν να έχουν οι «σύγχρονες» απειλές και οι νέοι κίνδυνοι στην ασφάλεια των πολιτών της.

Μόλις πολύ πρόσφατα, τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών –τόσο στη χώρα μας όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη— κατέδειξαν δραματική ενίσχυση των «ευρω-σκεπτικιστικών» και ξενοφοβικών αντανακλαστικών της κοινής γνώμης. Σχεδόν μέσα σε μια νύχτα, το ζήτημα της λαθρομετανάστευσης βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των πολιτικών κομμάτων, δρομολογώντας μια ευρύτερη –αν και κάπως «άναρχη»– συζήτηση για τη διαχείριση των αποσταθεροποιητικών συνεπειών της παράνομης μετανάστευσης για την πολιτική, οικονομική και κοινωνική συνοχή της χώρας.

Δυστυχώς, η πιθανότητα να αποτελέσει το ζήτημα της αποτελεσματικής διαχείρισης του φαινομένου της λαθρομετανάστευσης, πεδίο εθνικής συνεννόησης αποκλείστηκε ευθύς εξαρχής καθώς η ατζέντα της συζήτησης είχε προκαθοριστεί από τα ξενοφοβικά σύνδρομα συγκεκριμένου πολιτικού σχηματισμού, ο οποίος είχε εξέλθει ιδιαίτερα ενισχυμένος από τις πρόσφατες Ευρωεκλογές. Αν και, για κάποιους, κατάφωρα «αντι-ευρωπαϊκός» και ρατσιστικός και, για άλλους, γραφικός ο λόγος του ΛΑΟΣ για τις συνέπειες της λαθρομετανάστευσης στην ελληνική κοινωνία και ασφάλεια, έμοιαζε –ιδιαίτερα συγκρινόμενος με τα ευχολόγια και τις εκθέσεις ιδεών των κομμάτων της ελληνικής Αριστεράς— κρυστάλλινα καθαρός. Με περιορισμένη πολιτική νομιμοποίηση και έναν στενό εκλογικό ορίζοντα, η υιοθέτηση σειράς «σκληρών» και, κυρίως, βραχυπρόθεσμων μέτρων αντιμετώπισης των συνεπειών της λαθρομετανάστευσης αποτέλεσε σχεδόν μονόδρομο για την παρούσα κυβέρνηση, με αποτέλεσμα την αποσπασματική διαχείριση ενός ιδιαίτερα σύνθετου προβλήματος.

Αναμφίβολα, ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μιας εθνικής πολιτικής αποτελεσματικής διαχείρισης του φαινομένου της παράνομης μετανάστευσης προϋποθέτει την τεκμηριωμένη γνώση μιας σειράς παραμέτρων του προβλήματος που αφορούν, μεταξύ άλλων: τον ακριβή αριθμό και χώρο παρουσίας των νόμιμων και παράνομων μεταναστών που βρίσκονται στη χώρα, τις πραγματικές –και όχι δυνητικές— «ποσοτικές» αντοχές της χώρας για απορρόφησή τους, με βάση τις δημογραφικές και οικονομικές της ανάγκες και προτεραιότητες, την αποφυγή «γκετοποίησης», την αποτροπή του κινδύνου περιθωριοποίησης των μεταναστών δεύτερης γενιάς, καθώς και τις πραγματικές δυνατότητες αποτελεσματικής ευρωπαϊκής συνδρομής σε ένα πρόβλημα, το οποίο εξακολουθεί να αγγίζει ελάχιστα τις χώρες του ευρωπαϊκού βορρά, ενώ έχει ήδη καταστεί προτεραιότητα για την ασφάλεια, την οικονομική σταθερότητα και την κοινωνική συνοχή των χωρών του ευρωπαϊκού νότου.

Στα παραπάνω βασικά ερωτήματα - προϋποθέσεις για την ανάπτυξη αποτελεσματικής εθνικής πολιτικής διαχείρισης του φαινομένου της λαθρομετανάστευσης εξακολουθούν να λείπουν οι πειστικές και τεκμηριωμένες απαντήσεις, με αποτέλεσμα οι όποιες προτάσεις αντιμετώπισης του προβλήματος να παραμένουν αποσπασματικές και ελλιπείς. Αυτό, όμως, που κυρίως απουσιάζει είναι η κατανόηση εκ μέρους των πολιτικών ταγών του τόπου ότι το σύνθετο πρόβλημα της λαθρομετανάστευσης αποτελεί έναν μόνον –αν και τον κεντρικό σήμερα— πυλώνα του ευρύτερου προβλήματος ασφάλειας του Έλληνα πολίτη. Λειτουργεί δε συνεργατικά και συνδυαστικά –με τη μορφή συγκοινωνούντων δοχείων- με το οργανωμένο και το κοινό έγκλημα, τις ακραίες πολιτικές ιδεολογίες και βίαιες ενέργειες και άλλα προβλήματα ασφάλειας. Δυστυχώς, οι προσπάθειες αντιμετώπισης των προβλημάτων αυτών παραμένουν αποσπασματικές και συνεχίζουν να χαρακτηρίζονται από «μονο-υπηρεσιακή» λογική και περιορισμένη συνεργασία μεταξύ των εμπλεκομένων φορέων (που σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να περιλαμβάνουν μόνο τις υπηρεσίες ασφαλείας και όχι π.χ. τους φορείς χάραξης και υλοποίησης οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής ή το υπουργείο Εξωτερικών).

Μόνον ένα συνολικότερο στρατηγικό σχέδιο, που θα αφορά τη διαχείριση του συνόλου των «παραδοσιακών» και «σύγχρονων» απειλών και κινδύνων (ας μην ξεχνάμε και τις φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές) μπορεί να αποτελέσει πειστική και συγκροτημένη απάντηση -όχι μόνον στα υφιστάμενα σύνθετα προβλήματα ασφάλειας, όπως αυτό της λαθρομετανάστευσης- αλλά και σε όσα ακόμη πρόκειται να κάνουν την εμφάνισή τους στο –άμεσο;— μέλλον στην εξαιρετικά ασταθή γειτονιά που βρίσκεται η χώρα μας. Μέσα στο γενικότερο πλαίσιο αστάθειας και αβεβαιότητας, ένα πράγμα είναι σίγουρο: ο χρόνος δεν λειτουργεί υπέρ μας!

* Ο Παναγιώτης Τσάκωνας, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και ο Θάνος Ντόκος, γενικός διευθυντής στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) είναι συγγραφείς του βιβλίου: Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας. Οικοδομώντας το Ελληνικό Μοντέλο στον Εικοστό Πρώτο Αιώνα (Αθήνα, Παπαζήσης, 2005).

No comments: