Monday, 29 June 2009

Γιατί επιμένουμε σ’ ένα “Εβραϊκό” κράτος;

Του A.B. Yehoshua
Ας υποθέσουμε ότι το Μάιο του 1948, όταν ο David Ben Gurion και οι φίλοι του ανακοίνωσαν την ίδρυση του Κράτους του Ισραήλ, δεν υπήρχε ούτε ένα άτομο μέσα στη νέα κυρίαρχη Ισραηλινή επικράτεια που δεν προσδιόριζε τον εαυτό του ως Εβραίο. Ούτε Παλαιστίνιοι Άραβες, ούτε Δρούζοι ούτε Κιρκάσιοι. Πώς θα ονομάζαμε τότε το νεοϊδρυθέν αυτό κράτος;Τα πράγματα είχαν ειπωθεί καθαρά και σωστά στην Ισραηλινή Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας: "Με το παρόν διακηρύσσουμε την ίδρυση ενός Εβραϊκού κράτους στο Eretz-Israel, το οποίο θα είναι γνωστό ως Κράτος του Ισραήλ". Η Διακήρυξη ονομάζει ξεκάθαρα το νέο κράτος και το αποκαλεί Ισραήλ από το όνομα της περιοχής "Eretz Israel" το οποίο είναι το αρχικό όνομα του λαού – του λαού του Ισραήλ. Είναι ένα όνομα που έδωσε στο λαό ο ίδιος ο Θεός και το οποίο χρησιμοποιείτο αποκλειστικά από αυτόν εκατοντάδες χρόνια πριν προστεθεί το όνομα "Εβραϊκός λαός", το οποίο πάντως δεν αντικατέστησε το αρχικό.

Ακόμη και τότε, για χιλιάδες χρόνια, το όνομα "Ισραήλ" ή "Λαός του Ισραήλ" παρέμεινε κυρίαρχο, αν όχι αποκλειστικό, στα προσευχητάρια και σε πολλά εκκλησιαστικά κείμενα. Αν ο Μωυσής, ο Σαμουήλ ή ο Σαούλ σηκώνονταν από τον τάφο τους και τους ζητούσαμε να προσδιορίσουν την ταυτότητά τους, θα μας έλεγαν: Είμαστε Ισραηλίτες ή είμαστε τα τέκνα του Ισραήλ. Αν επιμέναμε και τους ρωτούσαμε: Και τι γίνεται με την Εβραϊκή σας ταυτότητα; Θα μας απαντούσαν: Δεν καταλαβαίνουμε τι εννοείτε.

Αυτοί που νομίζουν ότι το όνομα Ισραήλ ή Ισραηλινός περιέχει ένα χαναναϊκό στοιχείο που ακυρώνει την ουσία και την κουλτούρα χιλιάδων χρόνων εξορίας στη Διασπορά, κάνουν λάθος. Αντίθετα, το "Ισραήλ" είναι ένα όνομα που εμπεριέχει περισσότερη ιστορία και κουλτούρα από το όνομα "Εβραίος". Το Ισραήλ είναι το αυθεντικό και καθολικό όνομα που χρησιμοποιούν όλοι οι λαοί του κόσμου στα θρησκευτικά τους κείμενα ενώ ο όρος "Εβραίος" δεν είναι ενιαίος και αλλάζει από γλώσσα σε γλώσσα, ακόμη και μεταξύ Εβραίων που μιλούν διαφορετικές γλώσσες.

Σε πολλές περιπτώσεις, η λέξη "Εβραίος" εξαρτάται από την αλληλεπίδραση, συνήθως αρνητικής φύσης, με άλλους λαούς. (Η ανάμνηση του Ιούδα Ισκαριώτη εξακολουθεί ν’ αντηχεί σ’ αυτήν). Αυτό σε άκρα αντίθεση με το αυθεντικό όνομα του λαού όπως καθορίστηκε στο Μεγάλο Ισραήλ αλλά και κατά τη διάρκεια της μακραίωνης εξορίας.

Επομένως, ακόμη κι αν το 1948 δεν υπήρχε ούτε ένας μη-Εβραίος στην Ισραηλινή επικράτεια, δεν θα μπορούσε να έρθει σε κανέναν η ιδέα να ονομάσει το νέο κράτος "Κράτος των Εβραίων ή Ιουδαία και σίγουρα όχι Σιών (ένα άλλο όνομα για την Ιερουσαλήμ). Επιπλέον, το όνομα "Εβραίος" προέρχεται από τη φυλή του Ιούδα που σχετίζεται με το ένα από τα δώδεκα τμήματα γης που κατοικείτο από Εβραίους κατά την περίοδο του Δεύτερου Ναού αλλά, για κάποιο λόγο, αυτό το αποσπασματικό όνομα έφτασε να περιγράφει ολόκληρο το λαό.

Επομένως, η απόφαση του 1948 να ονομαστεί το νέο κράτος "Ισραήλ" ήταν φυσική και σωστή. Ήταν αναγκαίο να ονομαστεί "Κράτος του Ισραήλ" και όχι απλά Ισραήλ; Είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι ο όρος προέρχεται από το πρωτότυπο όνομα του Herzl "Κράτος των Εβραίων". Λογικά όμως, δεν υπήρχε λόγος να μην ανακοινωθεί στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας η ίδρυση του Εβραϊκού κράτους στο Μεγάλο Ισραήλ το οποίο θα ήταν γνωστό ως "Ισραήλ" κι όχι ως το "Κράτος του Ισραήλ". Μέχρι σήμερα, χρησιμοποιούμε και τους δύο όρους εναλλακτικά, αποδεικνύοντας ότι δεν υπάρχει πραγματική διαφορά.

Και πάλι, αν πάμε πίσω σ’ αυτό το υποθετικό σενάριο σύμφωνα με το οποίο στη χώρα ζουν μόνο Εβραίοι, θα χρειαζόταν να επαναλαμβάνουμε ψυχαναγκαστικά τον όρο "δημοκρατικό Εβραϊκό κράτος"; Νομίζω πως όχι. Κανένας Δανός, κανένας Ιταλός, κανένας Ιρλανδός και κανένα μέλος άλλου λαού δεν αισθάνεται την ανάγκη να επαναλαμβάνει ξανά και ξανά σαν ένα είδος όρκου το "δημοκρατικό Δανικό κράτος" ή "δημοκρατικό Ιταλικό κράτος" ή "δημοκρατικό Αμερικανικό κράτος". Το πρόθεμα "δημοκρατικός" είναι εντελώς περιττό.

Ένα άλλο ερώτημα προκύπτει τώρα: Το αποκλειστικό όνομα Ισραήλ ή κράτος του Ισραήλ διατηρεί ακόμη τις Σιωνιστικές αξίες της χώρας – εννοώντας το νόμο της επιστροφής που είναι η μόνη νόμιμη εκδήλωση της Σιωνιστικής ιδεολογίας; Οπωσδήποτε! Δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνουμε τους όρους "Εβραϊκό κράτος" ή "κράτος του Εβραϊκού λαού" για να εκφράζουμε την εγκυρότητα του νόμου της επιστροφής (που εξασφαλίζει αυτόματη ιθαγένεια σε κάθε Εβραίο που θέλει να ζήσει στο Ισραήλ). Αντίθετα, όταν λέμε ότι το Ισραήλ είναι επίσης και ένα Σιωνιστικό κράτος, διατυπώνουμε με σαφήνεια την ισχύουσα πρόταση στους Εβραίους της Διασποράς να μετατραπούν από Εβραίοι σε Ισραηλινοί και να επιστρέψουν στην αυθεντική και ολοκληρωτική τους Εβραϊκότητα στη γη, την ιστορία και την εμπειρία του να ζεις σε μια κοινωνία που τους δεσμεύει. Ο όρος "Ισραήλ" κατέχει περίοπτη θέση στην Εβραϊκή εμπειρία της Διασποράς, ακόμη και σήμερα, και το ερώτημα παραμένει: Πώς μετατρέπουμε την ισχύ του σε πράξη;

Παρεμπιπτόντως, ο νόμος της επιστροφής είναι το ηθικό θεμέλιο πίσω από την απόφαση του 1947 για ίδρυση ενός κυρίαρχου Ισραηλινού κράτους μέσα στην Παλαιστίνη όχι μόνο για τους 600,000 Εβραίους που ζούσαν ήδη εκεί αλλά και για κάθε Εβραίο που θα ήθελε να έρθει. Από ηθικής άποψης, ο κανόνας αυτός τηρείται και σήμερα καθώς κανένας Εβραίος που μπήκε στο Ισραήλ βάσει του νόμου της επιστροφής δεν θα προχωρούσε στο κλείσιμο της πόρτας που ανοίχθηκε τότε για εκείνον ή τους γονείς του. Συμπτωματικά και δίκαια, στο μελλοντικό Παλαιστινιακό κράτος θα ισχύει ένας παρόμοιος νόμος επιστροφής προκειμένου να συγκεντρωθούν εκεί όλοι οι Παλαιστίνιοι που είναι διασκορπισμένοι σ’ όλον τον κόσμο.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, το Ισραήλ έχει βιώσει την έναρξη μιας διαδικασίας που έρχεται σε αντίφαση με το πνεύμα της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας. Γιατί η φράση "Με το παρόν διακηρύσσουμε την ίδρυση ενός Εβραϊκού κράτους στο Eretz-Israel" έχει φτάσει να σημαίνει "Με το παρόν διακηρύσσουμε ότι το Ισραήλ είναι ένα Εβραϊκό κράτος" ή ότι "το Ισραήλ είναι ένα Εβραϊκό δημοκρατικό κράτος"; Αυτή η αλλαγή κατεύθυνσης οφείλεται σε διάφορους λόγους, με πρώτο και κυριότερο την αύξηση της Παλαιστινιακής μειονότητας μέσα στο Ισραηλινό κράτος. Για να "προστατέψουμε" την ταυτότητά μας από την Αραβική-Παλαιστινιακή μειονότητα στο Ισραήλ, εφηύραμε μια φράση που έχει γίνει ένα είδος μαγικό ξόρκι; Τη φράση: "δημοκρατικό Εβραϊκό κράτος". Εβραϊκό για να προστατέψουμε την ταυτότητά μας απέναντι στην Παλαιστινιακή ταυτότητα στο εσωτερικό μας και δημοκρατικό για να διαβεβαιώσουμε τους Άραβες ότι τα δικαιώματά τους δεν παραβιάζονται.

Είναι όμως αυτή φράση πραγματικά επωφελής και για τις δύο πλευρές ή έχει αποδειχτεί επιζήμια για όλους; Εβραίους, Ισραηλινούς και Άραβες; Στο πνεύμα του ειρωνικού σχολίου που έκανε ο Βουλευτής Ahmed Tibi "το κράτος του Ισραήλ είναι Εβραϊκό για τους Άραβες και δημοκρατικό για τους Εβραίους" πρέπει ν’ αναρωτηθούμε αν η ολοένα αυξανόμενη ανακολουθία μεταξύ του όρου "Ισραηλινός" και των όρων "Εβραίος" και "Παλαιστίνιος" αποτελεί μια θετική αλλαγή για τους Ισραηλινούς Εβραίους και τους Παλαιστίνους-Άραβες Ισραηλινούς;

Τα προβλήματα που ανακύπτουν από τη φράση "Εβραϊκό δημοκρατικό κράτος" είναι πολλά και, επομένως, οι προσπάθειες άμβλυνσης ή παράκαμψής της υπήρξαν εκτεταμένες με αμέτρητα άρθρα και διασκέψεις. Το πρώτο πρόβλημα έχει να κάνει με τη λέξη "Εβραϊκός" που ενέχει μια βασική αμφισημία που αποτελεί πηγή σύγχυσης. Ο όρος "Εβραϊκός" είναι ένας όρος που υποδηλώνει εθνική κι όχι θρησκευτική ταυτότητα. Ακόμη και στη Halakha (Εβραϊκό νόμο), επισημαίνεται ότι Εβραίος είναι όποιος γεννιέται από Εβραία μητέρα και πουθενά δεν αναφέρεται ότι απαιτείται να πιστεύει στη Torah για να θεωρείται τέτοιος.

Επομένως, αν θέλουμε να είμαστε λογικά ακριβείς, η λέξη Εβραίος δεν μπορεί να καταχωρηθεί μεταξύ λέξεων όπως Χριστιανός, Μουσουλμάνος ή Βουδιστής αλλά θα πρέπει να προστίθεται η διευκρίνιση "θρησκευόμενος Εβραίος" για να περιληφθεί στις τάξεις τους. Λογικά, η λέξη Εβραίος ανήκει πολύ περισσότερο σε όρους όπως Γάλλος, Κινέζος ή Άγγλος. Η Εβραϊκή πίστη αποτελεί προαιρετική επιλογή ενός Εβραίου ακριβώς όπως ο Καθολικισμός ή ο Χριστιανισμός είναι προαιρετική επιλογή ενός Ιταλού ή Άγγλου ή ο Ισλαμισμός ενός Αιγύπτιου. Αυτό έχει αποδειχτεί πέραν πάσης αμφιβολίας τα τελευταία 200 χρόνια της Εβραϊκής κοσμικότητας.

Τη στιγμή που ξεκινάς να χρησιμοποιείς υπερβολικά τη φράση "δημοκρατικό Εβραϊκό κράτος", μετατρέπεις αυτόματα τον θρησκευτικό παράγοντα σε εθνικό θέμα, κάτι όμως που δεν ισχύει εδώ. Το κράτος του Ισραήλ κυβερνάται από τους πολίτες του και όχι από κάποιο θρησκευτικό όργανο. Όποια δύναμη κι αν κατέχουν στο Ισραήλ οι θρησκευτικοί παράγοντες, τους έχει εκχωρηθεί ηθελημένα από την Κυβέρνηση στη βάση κάποιας συμφωνίας. Και ότι δόθηκε μπορεί εύκολα να αλλάξει.

Η κρατική στήριξη θρησκευτικών ιδρυμάτων ισχύει σε πολλά μέρη του κόσμου. Το Ισραήλ δεν αποτελεί εξαίρεση στην ενσωμάτωση στην εθνική του εμπειρία θρησκευτικών στοιχείων όπως είναι οι γιορτές. Επομένως, ο συνδυασμός "Εβραϊκό κράτος" – ακόμη κι αν συνοδεύεται από την ασφάλεια του επιθέτου "δημοκρατικό" - ακούγεται εχθρικός και προσβλητικός στους μη-Εβραίους πολίτες της χώρας. Είτε το θέλουμε είτε όχι, αυτό που ακούν σ’ αυτό το συνδυασμό είναι αυτό που ακούμε και εμείς στη φράση "Μουσουλμανικό κράτος". Καθώς, ακόμα κι αν στη φράση "Μουσουλμανικό κράτος" προστεθεί η λέξη "δημοκρατικό", δεν θα καταφέρει να εξουδετερώσει την έμφυτη αποξένωση που εμπεριέχει η φράση για τους μη-Μουσουλμάνους.

Επιπλέον, η φράση "Εβραϊκό κράτος" και οι θρησκευτικοί συνειρμοί που προκαλεί αναγκάζει τους μη-Εβραίους πολίτες να τονίζουν τη δική τους θρησκεία ως ένδειξη διαμαρτυρίας - είτε πρόκειται για το Ισλάμ είτε για το Χριστιανισμό - προκειμένου να εδραιώσουν τη δική τους ξεχωριστή ταυτότητα. Αντίθετα, το όνομα "Ισραηλινό κράτος" - είτε συνοδεύεται από τη λέξη "δημοκρατικό" είτε όχι - δημιουργεί μια εγγύτητα και μια σύμπνοια.

Η λέξη "δημοκρατικό" είναι αδύναμη, προβληματική και ανίκανη να προστατέψει τα δικαιώματα της μειοψηφίας απέναντι σε, ας πούμε, νόμους που ευνοούν τις διακρίσεις. Ωστόσο, αν η λέξη συνδεθεί με τη φράση "Ισραηλινό κράτος" θα έχει οπωσδήποτε περισσότερη δύναμη να προστατέψει τα δικαιώματα όλων των Ισραηλινών καθώς δεν θα επαφίεται στους "Εβραίους" να περιφρουρήσουν τη "δημοκρατία" των Αράβων. Αντίθετα, όλοι οι Ισραηλινοί θα επαγρυπνούν για την προστασία της δημοκρατίας που θα τηρεί τα παγκόσμια πολιτικά κριτήρια.

Επιφανειακά, φαίνεται ότι αντιμετωπίζουμε απλά ένα γλωσσικό πρόβλημα το οποίο δεν θα μπορούσε από μόνο του να επιλύσει υπαρξιακά θέματα που επιδεινώθηκαν πρόσφατα στα χέρια της εθνικιστικής δεξιάς. Ωστόσο, δημιουργεί ένα κοινό θεμέλιο πάνω στο οποίο θα είναι ευκολότερο να αρχίσουμε τις διορθώσεις.

http://www.haaretz.com/hasen/spages/1091809.html
Από Ιστοσελιδα ΖΑΝ ΚΟΕΝ

No comments: