Thursday, 30 April 2009

Αποστολή NATO: Τα λουκάνικα και οι Διασκέψεις Κορυφής

Συνεργασία: οι διακηρύξεις των διασκέψεων κορυφής του NATO είναι το αποτέλεσμα πολλών ωρών διαπραγματεύσεων και οικοδόμησης-συναίνεσης ( © NATO)
Ο Jonathan Parish μας προσκαλεί στην κουζίνα του ΝΑΤΟ, όπου μοιράζεται μαζί μας τις συνταγές του για την προετοιμασία διακηρύξεων, επισήμων ανακοινωθέντων και άλλων ρητορικών ορεκτικών.
Ο Otto von Bismarck θεωρείται ότι κάποτε έκανε την παρατήρηση ότι «Οι νόμοι είναι σαν τα λουκάνικα – είναι καλύτερα να μη δει κανείς την κατασκευή τους». Το τέλειο λουκάνικο είναι ένα έντεχνα κατασκευασμένο και με προσεκτικά επιλεγμένο συνδυασμό συστατικών τα οποία αναμιγνύονται στην κατάλληλη αναλογία για να παραγάγουν ένα νοστιμότατο μεζέ που αρέσει σε όλους. Μια κρυφή ματιά μέσα στην κουζίνα προτού τελειώσει η κατασκευή του λουκάνικου θα αποκαλύψει μια χαώδη και δυσάρεστη ακαταστασία. Η επεξεργασία συνεχίζεται μέχρι την τελευταία στιγμή, και μόνον όταν εμφανίζεται το λουκάνικο στο πιάτο σου πρέπει να το κρίνεις. Για αυτούς τους λόγους πιστεύω ότι το σχόλιο του Bismarck γύρω από τους νόμους ισχύει επίσης και για τις διακηρύξεις των Διασκέψεων Κορυφής του NATO.

Για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, όταν στο παρελθόν είχα διαβάσει Διακηρύξεις από Διασκέψεις Κορυφής, ποτέ δεν είχα σκεφθεί πάρα πολύ την διαδικασία που κρύβεται πίσω από αυτές. Κάπως αφελώς, είχα μια αμυδρή γνώση ότι οι διακηρύξεις αυτές δημιουργούνταν από δυναμικές ομάδες οι οποίες είχαν καθίσει σε ολόκληρη τη σχετική συνεδρίαση, είχαν παρακολουθήσει προσεκτικά τις συζητήσεις, και στην συνέχεια με επιμέλεια συγκέντρωναν τα κύρια στοιχεία της συζήτησης σε ένα έγγραφο που θα μπορούσε να γραφεί σε μηδενικό χρόνο και να διανεμηθεί στον τύπο την στιγμή που ολοκληρωνόταν η συνεδρίαση. Πόσο λάθος μπορεί να κάνει κάποιος!

Η αφέλεια πνίγηκε από το ψυχρό ντους της πραγματικότητας. Επιτρέψτε μου να εξηγήσω: τον Νοέμβριο του 2006, πέρασα το περισσότερο καιρό μου υποστηρίζοντας την επεξεργασία της διακήρυξης της Διάσκεψης Κορυφής της Ρίγα. Τώρα γνωρίζω το πως δημιουργήθηκε το «λουκάνικο» της Διακήρυξης της Ρίγα, και για να συνεχίσω την μεταφορά, αν και δεν χύθηκε τεράστια ποσότητα αίματος στη διάρκεια της διαδικασίας, σαφώς και υπήρξε μεγάλο ανακάτεμα, πολτοποίηση και στύψιμο, με κάποιο από το προβλεπόμενο περιεχόμενο να παραμένει αχρησιμοποίητο στο έδαφος, και με κάποιο από το τελικό περιεχόμενο να είναι κάπως αναπάντεχο.

Έτσι, τι ήταν αυτή η διαδικασία, και ποιοι ενεπλάκησαν σε αυτήν;

Η αφετηρία ύπαρξης της Διακήρυξης της Ρίγα ήταν ένα έγγραφο «Τροφή για Σκέψη» που προετοίμασαν οι συγγραφείς των λόγων του Γενικού Γραμματέα σε στενή συνεργασία με προσωπικό από την έδρα του NATO. Το έγγραφο αυτό προσδιόριζε τα θέματα τα οποία ιδεωδώς θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν από τους Αρχηγούς Κρατών και Κυβερνήσεων στην Ρίγα, όπως επίσης και τα επιθυμητά αποτελέσματα. Στην συνέχεια οι Μόνιμοι Αντιπρόσωποι των κρατών του NATO συζήτησαν το έγγραφο αυτό και έδωσαν τις απόψεις τους πάνω στην επιθυμητή δομή και το περιεχόμενο της Διακήρυξης. Φυσικά, όταν εμπλέκονται 26 κράτη, υπήρξαν κάποια φαινομενικά αμοιβαία αποκλειόμενα και αταίριαστα σχόλια. Όμως με την σθεναρή διεύθυνση από τον Γενικό Γραμματέα και τον Βοηθό Γενικό Γραμματέα για Πολιτικές Υποθέσεις και Πολιτική Ασφάλειας (ASG/PASP) μπορέσαμε να προετοιμάσουμε το πρώτο προσχέδιο της Διακήρυξης της Ρίγα.

Μια κύρια πρόκληση στην συγγραφή του προσχεδίου της Διακήρυξης είναι το να μεταφέρεις σωστά το μήνυμα. Ποιος θα καταναλώσει το «λουκάνικο» της Διακήρυξης; Θα έλεγα ότι υπάρχουν πολλά ακροατήρια που αποτελούν το στόχο για αυτές τις Διακηρύξεις, και το μήνυμα πρέπει να διατυπώνεται φραστικά αναλόγως. Πρώτον, υπάρχει το εθνικό ακροατήριο του κάθε Συμμάχου ατομικά. Η Διακήρυξη μπορεί να είναι άκρως χρήσιμη στο να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους οι Σύμμαχοι παίρνουν μια συγκεκριμένη πορεία δράσης. Δεύτερον, υπάρχουν και εξωτερικά ακροατήρια. Οι Διακηρύξεις των Διασκέψεων Κορυφής έχουν τεραστία πολιτική αξία στην μετάδοση των απόψεων και των προθέσεων των Συμμάχων σε τρίτους, οι οποίοι τα εξετάζουν προσεκτικά μανιωδώς και αναλύουν το νόημα πίσω από κάθε λέξη και σημείο στίξης. Μπορεί να υπάρχουν μηνύματα υποστήριξης και ενθάρρυνσης σε κράτη που εποφθαλμιούν την ιδιότητα το μέλους του NATO όπως επίσης και προς άλλα εταιρικά κράτη. Ή, κάποια μηνύματα μπορεί να κατευθύνονται σε ομάδες που φαίνεται να έχουν την πρόθεση να επιτεθούν ή να υπονομεύσουν τα συμφέροντα ασφαλείας και τις αξίες των Συμμάχων. Τέλος, υπάρχει η ίδια η κοινότητα του NATO. Μια Διακήρυξη Διάσκεψης Κορυφής είναι μια δημόσια έκφραση των συμφωνημένων απόψεων των Συμμάχων πάνω σε σημαντικά θέματα και διατυπώνει το πλαίσιο δραστηριότητας από την κοινότητα του NATO κατά τους επόμενους μήνες και τα επόμενα έτη.

Οι Διακηρύξεις των Διασκέψεων Κορυφής έχουν τεραστία πολιτική αξία στην μετάδοση των απόψεων και των προθέσεων των Συμμάχων σε τρίτους, οι οποίοι τα εξετάζουν προσεκτικά μανιωδώς και αναλύουν το νόημα πίσω από κάθε λέξη και σημείο στίξης

Αυτά τα διαφορετικά ακροατήρια ήταν σταθερά στη σκέψη στο πρώτο προσχέδιο της Διακήρυξης της Ρίγα και στις αναρίθμητες εκδόσεις που ακολούθησαν και συζητήθηκαν από την Ανώτερη Πολιτική Επιτροπή του NATO. Υπό την Προεδρία του ASG/PASP, η Επιτροπή απαρτίζεται από τους Βοηθούς Μονίμους Αντιπροσώπους, όπως επίσης και από έναν αντιπρόσωπο των Στρατιωτικών Αρχών του NATO. Η Επιτροπή συνεδρίαζε πρωί, απόγευμα, και συχνά ακόμη και μέχρι το βράδυ, όπως επίσης και τα Σαββατοκύριακα, και οι αντιπρόσωποι των κρατών μεταβίβαζαν τις οδηγίες που είχαν λάβει από τις πρωτεύουσές τους: πρόσθεσε αυτό, αφαίρεσε εκείνο, διόρθωσε κάτι άλλο. Οι συζητήσεις αυτές θα δημιουργούσαν ξέφρενη δραστηριότητα στο γραφείο των συγγραφέων των λόγων καθώς προσπαθούσαμε να εκφράσουμε όλα τα σχόλια και μετά να συντάξουμε εγκαίρως ένα νέο προσχέδιο για να μελετηθεί από τις πρωτεύουσες πριν από την επομένη συνεδρίαση.

Σταθερά, στα αρχικά στάδια των συζητήσεων για το προσχέδιο, τα κράτη εμφανίστηκαν συγκεντρωμένα στο να διασφαλίσουν ότι τα δικά τους συγκεκριμένα αγαπημένα συστατικά θα προστίθεντο στο μίγμα, και οι επτά με διπλό διάστημα σελίδες και 23 παραγράφους του πρώτου προσχεδίου γρήγορα διογκώθηκαν σε κάποια στιγμή σε 23 σελίδες και 41 παραγράφους.

Ωστόσο, καθώς προσέγγιζε η ημερομηνία της Διάσκεψης Κορυφής, οι συζητήσεις έγιναν κατά πολύ πιο επικεντρωμένες. Οι διαφορετικές απόψεις πάνω σε ορισμένα θέματα τα οποία είχαν καταδειχθεί τόσο στις προηγούμενες συνεδριάσεις άρχισαν να συγχωνεύονται γύρω από μια συγκεκριμένη θέση – το αποτέλεσμα μιας πυρετώδους διπλωματικής δραστηριότητας μεταξύ των πρωτευουσών όπως επίσης και των μελών της επιτροπής στην καφετέρια της έδρας του NATO. Όμως παρέμεναν σημαντικές διαφορές πάνω σε δυο επίμαχα ζητήματα και αυτά, τελικά, επιλύθηκαν στην Ρίγα το πρωί της Διάσκεψης Κορυφής, μετά από άτυπες συζητήσεις μεταξύ ορισμένων Υπουργών Εξωτερικών.

Έτσι, ποιες ήταν οι επίμαχες αποφάσεις; Λοιπόν, αισθάνομαι σαν ένας ψυχολόγος που άκουσε είκοσι έξη ασθενείς να ανοίγουν τις καρδιές τους και να αποκαλύπτουν τα πλέον βαθιά εσωτερικά τους αισθήματα πάνω σε θέματα τα οποία κρατούσαν ως τα πιο αγαπητά. Και η δέσμευση του ιατρικού απορρήτου με εμποδίζει από του να αποκαλύψω τις αυστηρά προσωπικές εκείνες στιγμές. Ωστόσο, δεν αισθάνομαι ότι θα ήμουνα αδιάκριτος εάν έλεγα ότι κάποιες από τις πλέον ζωντανές συζητήσεις επικεντρώθηκαν πάνω στην ίδια τη δομή της διακήρυξης και στο τμήμα πάνω στους συνεταιρισμούς.

Η συνολική διαρρύθμιση του κειμένου, και η σειρά με την οποία τέθηκαν τα θέματα, μπορεί να υπονοεί ένα στοιχείο προτεραιότητας στο έργο του NATO. Αλλά μια απλή καταγραφή των θεμάτων σε μια αντιλαμβανόμενη σειρά προτεραιότητας δεν εκφράζει την αλληλεπίδραση και την αλληλεξάρτηση κάποιων από αυτά τα σημαντικά θέματα. Πρέπει το καινούργιο και πρωτοποριακό να προηγείται από τα καθιερωμένο και σύνηθες; Θα ήταν ευκολότερο να ακολουθούμε το προηγούμενο που τέθηκε από την σειρά που παγιώθηκε στις προηγούμενες διακηρύξεις; Πως οι εξωτερικοί αναγνώστες, οι οποίοι δεν παρακολούθησαν την διαδικασία εκ των έσω, θα ερμηνεύσουν το έγγραφο εάν το συγκεκριμένο τους θέμα είχε αλλάξει θέση σε σχέση με τις προηγούμενες διακηρύξεις, ή ακόμη και εάν είχε εξαφανιστεί εντελώς; Ναι, σε κάποιον, μπορεί να φαίνονται αυτές ως ανάξιες λόγου σκέψεις, όμως στο πλαίσιο της Διακήρυξης της Ρίγα, το να ακολουθηθεί η σωστή σειρά επέτρεψε το να επιλυθούν άλλα λεπτά θέματα.

Από την άποψη του περιεχομένου, είναι παγκοίνως γνωστό ότι το τμήμα των συνεταιρισμών ήταν ένα από τα πλέον δύσκολα. Πως θα έπρεπε να ενισχυθούν τα προγράμματα συνεργασίας του NATO; Τι θα έπρεπε να κάνει το NATO για να αντιμετωπίσει την επιθυμία των κρατών εκείνων που συμμερίζονται τα συμφέροντα και τις αξίες του NATO, που επιδιώκουν στενότερη συνεργασία με το NATO, και δείχνουν μια προθυμία να συνεισφέρουν σε επιχειρήσεις υπό την καθοδήγηση του NATO; Και πως πρέπει να χρησιμοποιήσει καλύτερα το NATO την εκτεταμένη εμπειρία του στην εξάσκηση και την εκπαίδευση;

Τέλος, όπως ανέφερα ακροθιγώς νωρίτερα, κάποιο από το περιεχόμενο της δημοσιευθείσας Διακήρυξης κατέπληξε και έπιασε πολλούς ΝΑΤΟϊκούς-παρατηρητές τελείως απληροφόρητους. Η απόφαση να προσκληθεί η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο και η Σερβία για να γίνουν μέλη της Σύμπραξης για την Ειρήνη και του Ευρω-Ατλαντικού Συμβουλίου Σύμπραξης λήφθηκε πολύ αργά ση διαδικασία των διαπραγματεύσεων και αντικατόπτριζε μια αλλαγή θέσης της τελευταίας στιγμής από κάποιους Συμμάχους. Αλλά ευτυχώς, κατά τη στιγμή που οι Αρχηγοί Κρατών και Κυβερνήσεων τελείωναν την συνεδρίασή τους στη Ρίγα, η Διακήρυξη που θα εκδιδόταν κάτω από την εξουσία τους ήταν έτοιμη για δημοσίευση στον παγκόσμιο τύπο.

Για τους κυνικούς, μια Διακήρυξη είναι απλά μια απόδειξη ότι όλες οι αποφάσεις είναι «προ-μαγειρεμένες» και ότι οι συνεδριάσεις των Διασκέψεων Κορυφής δεν είναι τίποτα άλλο από δαπανηρές ευκαιρίες για φωτογραφίες. Θα αντιμετώπιζα το επιχείρημα αυτό λέγοντας ότι έχουν μια πραγματική χρησιμότητα.

Πρώτα από όλα, η διαδικασία σύνταξης προσχεδίου της Διακήρυξης και, για τον λόγο αυτό, της διαδικασίας σύνταξης του προσχεδίου του Τελικού Ανακοινωθέντος είναι ουσιώδη μέρη της μεθόδου δημιουργίας-πολιτικής του NATO. Ναι, υπάρχουν εξαιρετικές ανακοινώσεις που μπορούν να δημοσιευτούν, αλλά εξ ίσου σημαντικά, υπάρχουν σημαντικές αποφάσεις πολιτικής που μετακινούν το NATO προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η «προ-μαγειρεμένη» φύση των αποφάσεων αυτών σημαίνει ότι έχουν προετοιμαστεί απόλυτα και ότι δεν είναι καπρίτσια της στιγμής. Έχουν συντονιστεί σε όλα τα σχετικά κυβερνητικά γραφεία στις πρωτεύουσες και φέρουν την σφραγίδα της έγκρισης του Αρχηγού του Κράτους και της Κυβέρνησης. Κάτι που προσφέρει μια πραγματική ώθηση στη διάρκεια της φάσης υλοποίησης, και θα είμαι ο πρώτος που θα παραδεχθεί ότι ακόμη και με μια τέτοια ορμή, συχνά η διαδικασία λήψης αποφάσεων φαίνεται άνετη σε σύγκριση με τη διαδικασία υλοποίησης.

Δεύτερον, μια προετοιμασμένη Διακήρυξη επιτρέπει στους Αρχηγούς των Κρατών και των Κυβερνήσεων να εστιάσουν τις παρεμβάσεις τους στα θέματα που έχουν προτεραιότητα. Στον περιορισμένο διαθέσιμο χρόνο στις συνεδριάσεις των Διασκέψεων Κορυφής, θα ήταν αδύνατον να σχολιάσουν όλοι τους το κάθε θέμα της ατζέντας της Συμμαχίας. Ωστόσο η διαδικασία σύνταξης του προσχεδίου της Διακήρυξης, παρέχει ένα εξαιρετικό μέσο για την αντιμετώπιση όλων των θεμάτων, διασφαλίζοντας ότι όλοι οι Σύμμαχοι έχουν την δυνατότητα να ακουστούν οι απόψεις τους και ότι οι απόψεις αυτές αντικατοπτρίζονται στο τελικό έγγραφο.

Κοιτώντας πίσω στη Ρίγα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ήταν για τη Συμμαχία μια επιτυχημένη Διάσκεψη Κορυφής και ένα πολύ σημαντικό ορόσημο πάνω στο ταξίδι μετασχηματισμού της Συμμαχίας. Ελήφθησαν σημαντικές αποφάσεις σχετικές με τις επιχειρήσεις, τον αμυντικό μετασχηματισμό και τους συνεταιρισμούς του NATO. Οι αποφάσεις αυτές ενοποιήθηκαν, και οικοδομήθηκαν, πάνω σε εκείνες που λήφθηκαν κατά τις πρόσφατες Διασκέψεις Κορυφής της Πράγας και της Κωνσταντινούπολης. Και σχεδίασαν μια πολύ ξεκάθαρη πορεία για να ακολουθήσει η Συμμαχία για να προχωρήσει ακόμη περισσότερο. Η Διακήρυξη της Διάσκεψης Κορυφής παρέχει τα επίσημα αρχεία των αποφάσεων αυτών και είναι η εντολή για την υλοποίησή τους. Και από εκεί ξεκινά το πραγματικό έργο – μετατρέποντας τις αποφάσεις που είναι πάνω στο χαρτί σε πραγματικότητα επί του πεδίου.

Σαν ένα υψηλής-ποιότητας λουκάνικο, η Διακήρυξη της Ρίγα πέρασε από μια χρονοβόρα και άσχημη διαδικασία παραγωγής. Και επειδή ενεπλάκησαν όλοι οι Σύμμαχοι στην προετοιμασία, αρέσει σε όλους. Έτσι τώρα έχει χωνευτεί εύκολα εντός του NATO και θα δώσει στη Συμμαχία πολύ ενέργεια μέχρι την επομένη πανδαισία με λουκάνικα στην Διάσκεψη Κορυφής της άνοιξης του 2008 και τους εορτασμούς της 60ης επετείου του NATO το 2009.
Ο Jonathan Parish είναι ανώτερος αξιωματούχος σχεδιασμού και συγγραφέας λόγων στην Μονάδα Σχεδιασμού Πολιτικής του Ιδιαιτέρου Γραφείου του Γενικού Γραμματέα του NATO.
NATO

No comments: