Wednesday, 25 February 2009

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Απο περιοδικό προβληματισμοί ΕΛΕΣΜΕ τευχος 33
Στρατηγού ε.α. Ε. ΚΑΠΡΑΒΕΛΟΥ
Επιτίμου Αρχηγού ΓΕΣ


ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Η παρέμβασή μου αφορά στην αξιολόγηση της καταστάσεως στο εγγύς και ευρύτερο περιβάλλον της Ελλάδος, που επηρεάζει την εθνική της στρατηγική τόσο στους τομείς ασφαλείας και αμύνης όσο και της οικονομίας και ευρύτερα των διεθνών σχέσεών της. Βασίζεται στη μελέτη της ιστορίας, στη μελέτη της γεωπολιτικής, της γεωστρατηγικής θέσεως και της γεωοικονομικής συγκυρίας, σε μία εκτίμηση μακράς, κατά το δυνατόν, προοπτικής. Σκοπεύει στην ανάπτυξη προβληματισμού, για την κατανόηση των προβλημάτων, που ενδεχομένως προκύπτουν, και την συμβολή στην καλύτερη αντιμετώπισή τους.

Ο περιορισμένος χρόνος μας αναγκάζει να παρουσιάσουμε, σχεδόν επιγραμματικώς, τα συμπεράσματα και όχι διεξοδικές αναλύσεις. Η ολοκλήρωση θα στηριχθεί στην προγενέστερη δική σας γνώση και στη συζήτηση.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Ελλάς, από γεωπολιτικής απόψεως, είναι στενά συνδεδεμένη με τα Βαλκάνια, τον χώρο που σήμερα τείνει να ονομάζεται αποκλειστικά Νοτιο-ανατολική Ευρώπη, με τον χώρο ανατολικότερα από αυτά, ήτοι περί τον Εύξεινο Πόντο, Καύκασο και Κασπία Θάλασσα, και τη Μεσόγειο Θάλασσα, ιδιαίτερα δε την ανατολική της λεκάνη. Γι΄αυτό και η στρατηγική της αξία προσδιορίζεται και επηρεάζεται τόσο από τα ιδιαίτερα γεωγραφικά, πολιτικά και οικονομικά χαρακτηριστικά των περιοχών αυτών, όσο και από την γεωγραφική της ιδιομορφία και την αυτόνομη, δια μέσου των αιώνων, ιστορική, πολιτισμική και κρατική της πορεία.

Η συμμετοχή της Ελλάδος σε όλα τα θεσμικά όργανα συλλογικής ασφαλείας, όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), ο Οργανισμός του Βορειο-Ατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ), ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), καθώς και η ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και δη στην «Ευρωζώνη», αυξάνει τη σημασία της παρουσίας και τη δυνατότητά της για συνεργασίες και παρεμβάσεις στον περιγραφέντα χώρο. Παρά ταύτα, φαίνεται να διατηρούνται και στο ορατό μέλλον κίνδυνοι και απειλές για την ασφάλειά της, η οποία δεν έχει τύχει ακόμη της ευρωπαϊκής κατοχυρώσεως.

Η περιγραφείσα περιοχή, γεωπολιτικού ενδιαφέροντος της Ελλάδος, μετά την κατάρρευση της Ενώσεως Σοσιαλιστικών Σοβιετικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) και του Συμφώνου της Βαρσοβίας (ΣΒ), το τέλος του ψυχρού πολέμου και τις εξελίξεις από το 1989, εξακολουθεί, παρά τις αρχικές ελπίδες, να παραμένει ζώνη αντιπαραθέσεων εθνικιστικών, θρησκευτικών, πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών.

Ιδιαίτερα, μετά τις επεμβάσεις στον Περσικό Κόλπο, στο Αφγανιστάν και στη Γιουγκοσλαβία, την έντονη αναζωπύρωση του ισλαμικού ριζοσπαστισμού (φονταμενταλισμού), την εκρηκτική κατάσταση που έχει διαμορφωθεί από την επέμβαση στο Ιράκ, την εξέλιξη του Παλαιστινιακού, την εθνικιστική έξαρση, τον αλυτρωτισμό και τον υποβόσκοντα μεγαλοϊδεατισμό στα Δυτικά Βαλκάνια (Αλβανία, Σερβία-Μαυροβούνιο, Κόσοβο, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ, FYROM), ως και τον έντονο ανταγωνισμό για την εκμετάλλευση των πηγών ενεργείας του Καυκάσου και της Κασπίας, η περιοχή παραμένει, εν δυνάμει, και ζώνη πολιτικών και στρατιωτικών κρίσεων. Για την Ελλάδα, η προσοχή εστιάζεται στις επιδιώξεις της Τουρκίας στην Κύπρο, στο Αιγαίο αλλά και στη Θράκη και στις εξελίξεις στα Δυτικά Βαλκάνια, με βαρύτητα στο Κόσοβο και την ΠΓΔΜ.

ΤΟΥΡΚΙΑ

Η Τουρκία, μετά την εγκαθίδρυση του «κοσμικού» κράτους από τον Κεμάλ και την καταστροφή του δικού μας «οράματος της Ιωνίας» στη Μικρά Ασία, έφθασε στη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) και τη Σύμβαση του Μοντρέ (1936) ως ενδιαμέσου αντικειμενικού σκοπού. Ο επόμενος σκοπός, που είχε τεθεί και φαίνεται να διατηρείται, είναι «η ανάκτηση της Δυτικής Θράκης και των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου και Δωδεκανήσων». Στο σκοπό αυτό, από το 1950, προσέθεσε και την Κύπρο, εκμεταλλευομένη τα σοβαρά ελληνικά λάθη και την αδιάλλειπτη διχοτομική προσπάθεια του Ηνωμένου Βασιλείου (ΗΒ) και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (ΗΠΑ) αργότερα.

Για την επίτευξη των σκοπών της ασκεί, έκτοτε, αναθεωρητική, επεκτατική πολιτική, μέσα από τις αντιλήψεις είτε περί ζωτικού χώρου, είτε του παντουρκισμού ή παντουρανισμού, πάντοτε όμως με μακρόπνοη στρατηγική μεγάλης περιφερειακής δυνάμεως, και ανεξάρτητα από τις εσωτερικές αδυναμίες και προβλήματα. Εκμεταλλεύεται προς τούτο τη σημαντική γεωστρατηγική θέση της, το μέγεθός της, την φυλετική και θρησκευτική συγγένειά της με τους πληθυσμούς των κρατών της Κασπίας και της Κεντρικής Ασίας και τις μουσουλμανικές μειονότητες των Βαλκανίων. Ελίσσεται «επιτηδείως» ανάμεσα στα εκάστοτε συμφέροντα και τις επιδιώξεις των ΗΠΑ και της Ρωσίας, κυρίως, αλλά και του ΗΒ και της ΕΕ σήμερα.

Έναντι της Ελλάδος επιδιώκει :

α. Στην Κύπρο, το μέγιστο για αυτήν πολιτικό όφελος από τη στρατιωτική κατάκτηση του 1974 και τη συνεχιζομένη έκτοτε στρατιωτική κατοχή της νήσου.

β. Στο Αιγαίο, με μία σειρά μονομερών διεκδικήσεων και την εκτόξευση απειλών περί πολέμου, το μοίρασμά του. (Υφαλοκρηπίδα, χωρικά ύδατα, εθνικός εναέριος χώρος, FIR Αθηνών, απομάκρυνση του αμυντικού δυναμικού από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα, ευθύνη έρευνας και διασώσεως, αμφισβήτηση εθνικής κυριαρχίας, επιχειρησιακός έλεγχος στα πλαίσια του ΝΑΤΟ).

γ. Στη Θράκη, την ολοκλήρωση του εκτουρκισμού της μουσουλμανικής μειονότητας, την ενίσχυση του μειονοτικού δυναμικού στο νομό Έβρου και την καλλιέργεια της αντιλήψεως αυτονομίας, σε συνδυασμό με τη μουσουλμανική μειονότητα στη Νότια Βουλγαρία.

Η προοπτική εντάξεως της Τουρκίας στην ΕΕ οικοδομήθηκε στην λογική, πρώτον, της «αναγκαιότητας» να παύσει η Ευρώπη να είναι μία «λέσχη χριστιανική», που ενσωματώνει αρχές του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού και του Διαφωτισμού, και να εμβολιασθεί με έναν λαό διαφορετικών πολιτισμικών παραδόσεων, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης κοσμικής, πολυπολιτισμικής οντότητας ˙ δεύτερον, στη λογική της διευρύνσεως της αγοράς εργασίας και αγαθών. Στην πρώτη κατεύθυνση πιέζουν οι ΗΠΑ και προπαγανδίζουν διάφοροι, με προεξάρχοντα το ΗΒ, ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Η δεύτερη κατεύθυνση, ευρίσκεται μέσα στα πλαίσια της εννοίας της «αγοράς».

Η Τουρκία άρχισε, από την 4η Οκτωβρίου 2005, την πορεία της στον «οδικό χάρτη», που χάραξε η ΕΕ ειδικώς για την τουρκική περίπτωση, με στόχο την τελική ένταξή της. Την προσπάθειά της στήριξε η Ελλάς υπό τις προϋποθέσεις του «ευρωπαϊκού κεκτημένου» με συγκεκριμένα κριτήρια.

Η σύγχρονη «τουρκική περιπέτεια» έχει τις ρίζες της στον 19ο αιώνα, όταν το 1839 ο Σουλτάνος Σελίμ Γ΄επεχείρησε εκσυγχρονιστικές μεταρρυθμίσεις στο παρακμάζον, τότε, οθωμανικό κράτος, με το γνωστό όνομα «Τανζιμάτ». Εμπνευστές αυτού του σχεδίου ευρωπαϊκού προσανατολισμού ήσαν οι Βρετανοί, οι μόνοι τότε υποστηρικτές της διατηρήσεως της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το πείραμα απέτυχε. Προς το τέλος της δεκαετίας του 1870 άρχισε να παίζεται, με την εμφάνιση του εθνικιστικού κινήματος των Νεοτούρκων, η τελική φάση του οθωμανικού δράματος, που οδήγησε στη διάλυση της Αυτοκρατορίας.

Ποιο θα είναι, σήμερα, το τέρμα της πορείας στον «οδικό χάρτη» παραμένει στοίχημα, κυρίως, της ίδιας της Τουρκίας ˙ είτε ένταξη, είτε ειδική σχέση, είτε αποχώρηση. Η μέχρι τώρα στάση της, παρά τα ορισμένα και μεγάλα βήματα προσαρμογής στο νομοθετικό επίπεδο, ως προς τις υποχρεώσεις που ανέλαβε, δείχνει εικόνα ή εσωτερικής συγκρούσεως ή συμπαιγνίας για ένταξη «κατά παραγγελίαν», «α λα τούρκα».

Αρνείται να εφαρμόσει το Πρωτόκολλο Τελωνειακής Συνδέσεως με τα 10 νέα κράτη μέλη, σε ό,τι αφορά στην Κυπριακή Δημοκρατία, συνεχίζει τις παραβάσεις και παραβιάσεις του ελληνικού εναερίου χώρου, αρνείται την οικουμενικότητα του Πατριαρχείου, δεν επιτρέπει τη λειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, δεν ρυθμίζει θέματα των Ελλήνων της Κωνσταντινουπόλεως, της Ίμβρου και της Τενέδου.

Η «Πολιτική Εθνικής Ασφαλείας» της Τουρκίας, όπως εγκρίθηκε τον Οκτώβριο 2005, διαφοροποιεί μεν την έννοια των απειλών, δεν αίρει όμως την «αιτία πολέμου» έναντι της Ελλάδος και δεν της επιτρέπει να εκμεταλλευθεί μικρά νησιά και βραχονησίδες στο κεντρικό και ανατολικό Αιγαίο, εντός της επικρατείας της. Υπάρχει άραγε διαφορά μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας ή μήπως ο εκδημοκρατισμός υπερβαίνει τα όρια ανοχής, μεγάλου μέρους του θρησκευομένου λαού, πράγμα που συνεπάγεται υψηλό πολιτικό κόστος ή και μεγαλύτερες αντιδράσεις ή μήπως ο εκδημοκρατισμός κλονίζει το κεμελικό δόγμα «ένα κράτος, ένα έθνος», ενώ ταυτόχρονα επισημαίνεται στο ίδιο κείμενο η «κουρδική απειλή», από όπου και αν προέρχεται.

Η στάση του μετακεμαλικού καθεστώτος είναι αντιφατική. Από τη μία πλευρά τάσσεται υπέρ του ευρωπαϊκού προσανατολισμού, αλλά από την άλλη φοβάται ότι, εάν προσαρμοσθεί στις ευρωπαϊκές προδιαγραφές, θα ακυρώσει τον εαυτό του και η Τουρκία θα οδηγηθεί αναπόφευκτα σε μεταπολίτευση.

Ως προς την Ελλάδα, στο διαπραγματευτικό πλαίσιο επαναλαμβάνεται η αναφορά, που υπήρχε στην απόφαση του Ελσίνκι, τον Δεκέμβριο 1999, σε «εκκρεμούσες συνοριακές διαφορές», αυτή τη φορά ως σύσταση προς την Τουρκία να τις επιλύσει «σε συμμόρφωση με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, περιλαμβανομένης, εάν κριθεί αναγκαίο, και της υποχρεωτικής δικαιοδοσίας του Διεθνούς Δικαστηρίου». Η Ελλάς, μέχρι τότε, ανεγνώριζε ως μοναδική διαφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Ο όρος «συνοριακές διαφορές» έβαλε από το παράθυρο στο τραπέζι τις μονομερείς τουρκικές διεκδικήσεις. Από αυτές η Τουρκία δεν φαίνεται να παραιτείται, αντιθέτως εμμένει ακόμη και με διατήρηση του «casus belli» για το εύρος των χωρικών υδάτων.

Ως προς την Κυπριακή Δημοκρατία, πλήρους μέλους της ΕΕ, η Τουρκία, εκμεταλλευομένη τα πλεονεκτήματα της στρατιωτικής κατοχής της του βορείου τμήματος της νήσου και την διεθνή ανοχή, συνεχίζει τις επιδιώξεις της, που φθάνουν έως την αναγνώριση ανεξαρτήτου κράτους, επί του παρόντος, χωρίς να αίρει την απειλή χρήσεως βίας.

ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Η αποσταθεροποίηση στα Βαλκάνια, μετά τη βίαιη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας μέχρι τις συγκρούσεις στο Κοσσυφοπέδιο - Μετόχια (Κόσοβο) και την ΠΓΔΜ, κατέλιπε μόνιμη αστάθεια - πολιτική, εθνικιστική, οικονομική. Το κύμα των οικονομικών μεταναστών κατέκλυσε την Ελλάδα και το οργανωμένο έγκλημα διατηρεί αμείωτη τη δράση του. Όλες οι τέως και νυν «Μεγάλες Δυνάμεις», με ιστορικά καταγεγραμμένες τις παρεμβάσεις τους στο παρελθόν, παρενέβησαν και συνεχίζουν να παρεμβαίνουν. Οι επιδιώξεις τους δεν απέχουν πολύ από τις αντιλήψεις των «σφαιρών επιρροής» του παρελθόντος. Μόνον η σφοδρή επιθυμία των λαών των βαλκανικών κρατών να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ αμβλύνει, κατά ένα τρόπο, τις εντάσεις.

Η Σλοβενία, εθνικά περισσότερο ομοιογενής και πολιτικά και οικονομικά περισσότερο προηγμένη, από της εντάξεώς της στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, έχει ήδη, σχεδόν, ολοκληρώσει την ενσωμάτωσή της και στους δύο οργανισμούς και αρνείται, πλέον, τον τίτλο του βαλκανικού κράτους.

Η Βουλγαρία και η Ρουμανία - Ανατολικά Βαλκάνια - εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ, από 1 Ιανουαρίου 2006, και εντατικά προσπαθούν να βελτιώσουν την ενσωμάτωσή τους, θεσμικά, πολιτικά και οικονομικά. Η πρώτη επιχειρεί διείσδυση στην ΠΓΔΜ, ενέργεια που εδράζεται σε ιστορικές ρίζες από το 1870. Επιδιώκει να ευρίσκεται σε καλή θέση, σε οποιεσδήποτε εξελίξεις, οποτεδήποτε αυτές συμβούν.

Η Κροατία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ, και άρχισε την 5 Οκτωβρίου 2005, μαζί με την Τουρκία, τις διαπραγματεύσεις για την ένταξή της στην ΕΕ, κατόπιν έντονης πιέσεως της Αυστρίας. Ταυτόχρονα θέτει θέμα μειονότητος στη Σερβία και βλέψεις στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, de jure ανεξάρτητο κράτος ομοσπονδιακής μορφής, τελεί υπό την προστασία του ΟΗΕ. Επ΄αυτής βλέψεις έχουν τόσον η Σερβία όσον και η Κροατία. Ισχυρά ισλαμικά κράτη ενισχύουν το μουσουλμανικό στοιχείο, προσβλέποντας στην μελλοντική ίδρυση ισλαμικού κράτους. Οι εθνικιστικές βλέψεις και οι θρησκευτικές εντάσεις έχουν εγκαταστήσει, ουσιαστικά, μόνιμη ασταθή ισορροπία.

Η ένωση Σερβία-Μαυροβούνιο, αναμένει το δημοψήφισμα, που θα προσδιορίσει το μέλλον της. Ο διαχωρισμός τους είναι πολύ πιθανός. Το Κόσοβο, de jure επαρχία της Σερβίας, αποτελεί de facto ανεξάρτητο κρατικό μόρφωμα υπό την προστασία του ΟΗΕ. Η συντριπτική, ήδη, πλειοψηφία των Αλβανών διεκδικεί την de jure αναγνώριση της ανεξαρτησίας και θέτει απαιτήσεις για τις αλβανικές μειονότητες στο Τέτοβο, βορειοδυτικό τμήμα της ΠΓΔΜ, και στο Πρέσεβο, νότιο τμήμα της Σερβίας, ακόμη και στο Μαυροβούνιο. Η Σερβία, έναντι αυτών των απαιτήσεων παραμένει στη θέση «κάτι λιγότερο από ανεξαρτησία, κάτι περισσότερο από αυτονομία», μέσα στα πλαίσια των κριτηρίων που έχει θέσει η διεθνής κοινότητα. Στην πραγματικότητα, μόνο εάν της δοθούν επαρκή εδαφικά ανταλλάγματα στη Μιτρόβιτσα και εγγυήσεις για τα πολιτισμικά και θρησκευτικά μνημεία, θα μπορούσε να δεχθεί αλλαγή συνόρων. Ήδη διεξάγονται συζητήσεις από τον ΟΗΕ μεταξύ Αλβανών και Σέρβων αντιπροσώπων για το μελλοντικό καθεστώς. Η Ελλάς υποστήριξε την αρχή «standards before status», που σήμερα έχει ολισθήσει στο σημείο του «παραλλήλου βηματισμού» και ενδέχεται, υπό την πίεση των ΗΠΑ, να καταλήξει στο «status before standards», δηλαδή να ληφθεί απόφαση χωρίς να έχει προϋπάρξει πρόοδος επί των κριτηρίων. Διατηρεί, επίσης, βλέψεις στο σερβικό τμήμα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και στα εγκαταληφθέντα εδάφη της στην Κροατία.

Η ΠΓΔΜ (FYROM) διατηρεί την αδιάλλακτη στάση της για το όνομα, ενισχυμένη μετά την αναγνώριση από τις ΗΠΑ. Αισθάνεται έντονα την πίεση του αλβανικού στοιχείου εντός της χώρας και τον αλυτρωτισμό-μεγαλοϊδεατισμό του Κοσόβου έναντι αυτής. Παρακολουθεί την τάση επαναπροσδιορισμού της εθνικής ταυτότητας μέρους του σλαβικού στοιχείου (Βούλγαροι). Ομιλεί και περί μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα. Φρονεί πάντως ότι μόνο η ένταξή της στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ θα αυξήσει την πιθανότητα βιωσιμότητάς της στο μέλλον. Προσφάτως έλαβε το status της υποψηφίας προς ένταξη χώρας στην ΕΕ.

Η Αλβανία προσπαθεί, όπως και οι άλλες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, να επιτύχει τα κριτήρια για την ένταξή της στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ. Κύκλοι με επιρροή συντηρούν την αλυτρωτική «ατζέντα», προβάλλοντας υπαρκτά ζητήματα (Κόσοβο, Τέτοβο, Πρέσεβο), αλλά και ανύπαρκτα (Τσάμικο), αναμένοντας είτε την υλοποίησή τους, είτε την εν καιρώ εξαργύρωσή τους στο διπλωματικό τραπέζι. Προ της διαλύσεως της Γιουγκοσλαβίας οι Γκέκηδες Αλβανοί του Κοσόβου, του Τετόβου και του Πρεσέβου ήσαν πολίτες του ιδίου κράτους. Αντιθέτως, η συνύπαρξη στο ίδιο κράτος με τους επίσης Γκέκηδες Αλβανούς της Βόρειας Αλβανίας και τους, σε μεγάλο βαθμό ελληνογενείς, Τόσκηδες και τους Έλληνες του αλβανικού νότου δεν έχει ιστορικό προηγούμενο, πλην ίσως μιας σύντομης περιόδου κατά τη διάρκεια της κατοχής των βαλκανικών χωρών από του Άξονα, το 1941-1945. Η φυλετική συγγένεια διατηρεί και την Αλβανία στο «όραμα της εθνικής ολοκληρώσεως». Πάντως το κέντρο, απ΄όπου εκπορεύεται η αλυτρωτική δυναμική και ο σχεδιασμός φαίνεται ότι ευρίσκεται στο Κόσοβο, το μελλοντικό καθεστώς του οποίου θα είναι το έναυσμα για τις εξελίξεις και στις όμορες περιοχές με αλβανικό πληθυσμό. Το μείζον του ενεργού πληθυσμού της ευρίσκεται εκτός χώρας, κυρίως στην Ελλάδα και Ιταλία, όπου παράγεται και το μείζον μέρος του Ακαθαρίστου Εθνικού Προϊόντος της (ΑΕΠ).

Η Ελλάς στηρίζει την ευρωατλαντική ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων, σε συνεργασία και με τη Ρωσία, βεβαίως, υπό τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις του «ευρωπαϊκού κεκτημένου» και το εθνικό της συμφέρον. Έχει συμβάλει τα μέγιστα στην οικονομική ανάπτυξη και την σταθερότητα όλων των βαλκανικών χωρών. Παρά ταύτα είναι υποχρεωμένη να αντιπαλαίει ακόμη και με βλέψεις μεγαλοϊδεατισμού, πέραν των καθημερινών προβλημάτων με τους μετανάστες και το οργανωμένο έγκλημα, ως και την παρεμπόδιση των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία. Η εκτίμησή μας είναι ότι τα Δυτικά Βαλκάνια θα παραμείνουν επί μακρόν αποσταθεροποιητικός παράγων, παίγνιο στη γεωπολιτική σκακιέρα μεταξύ των ΗΠΑ, της ΕΕ και της Ρωσίας, αλλά και μεμονωμένων παικτών-κρατών της,.

ΚΑΥΚΑΣΟΣ - ΚΑΣΠΙΑ

Στην εικόνα του εγγύς περιβάλλοντος - Βαλκάνια και Τουρκία - που σχηματίζεται από τη δυναμική της ιστορίας μέχρι και τις τελευταίες εξελίξεις, προστέθηκαν, με καταλυτικό τρόπο, οι ανταγωνισμοί στον τομέα των ενεργειακών πόρων στις χώρες Καυκάσου-Κασπίας και Μέσης Ανατολής. Το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και η χρήση των υδάτων συνιστούν σήμερα δυναμικές προκλήσεις, που επηρεάζουν και τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Η διάλυση της ΕΣΣΔ, που είχε τον απόλυτο έλεγχο και των πηγών ενεργείας στις χώρες του Καυκάσου-Κασπίας, αποδέσμευσε συμφέροντα και εθνικιστικές διεκδικήσεις των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών, που σε συνδυασμό με τον θρησκευτικό φανατισμό, οδήγησαν σε συγκρούσεις, που συνεχίζονται, και ανακατατάξεις συνόρων. Η Ρωσία, ως διάδοχος της ΕΣΣΔ, και οι ΗΠΑ, ως μοναδική υπερδύναμη, επιδιώκουν κυριαρχία ελέγχου ή έστω ανεκτή εκατέρωθεν κατανομή. Η ΕΕ, εξηρτημένη σχεδόν πλήρως από απόψεως ενεργείας, αναζητεί το μερίδιό της, διαθέτουσα το μεγαλύτερο συγκριτικό πλεονέκτημα ως καταναλωτής-πελάτης και την αύξηση της ανεξαρτησίας της από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής, που ελέγχεται εν πολλοίς από τις διαθέσεις των ΗΠΑ. Τα ανεξάρτητα τώρα κράτη της τέως ΕΣΣΔ παραπαίουν ανάμεσα στα συμφέροντα, τους εθνικισμούς τους, την αδυναμία διαχειρίσεως της ελευθερίας τους, την ανικανότητα διακυβερνήσεως των χωρών τους, τις προσωπικές φιλοδοξίες και τα συμφέροντα των ηγετών τους. Πρόσφατα, ενδιαφέρον εξεδήλωσε και η Κίνα, της οποίας οι ανάγκες για ενέργεια αυξάνονται ραγδαία.

Η μεταφορά του πετρελαίου και του φυσικού αερίου επαναπροσδιορίζει την «γεωπολιτική των αγωγών». Κερδισμένη θα είναι η ΕΕ, επομένως και η Ελλάς.

ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ

Η πολύπαθη Μέση Ανατολή, δηλαδή τα σημερινά κράτη Τουρκία, που στο σύνολο της ιστοριογραφίας και γεωγραφίας αναφέρεται ως Μικρά Ασία και σήμερα επιδιώκει να ενταχθεί στην Ευρώπη, Συρία, Λίβανος, Ισραήλ, Ιορδανία, Ιράκ, Ιράν, Αίγυπτος, Κουβέϊτ, Σαουδική Αραβία, Εμιράτα και Κυπριακή Δημοκρατία, κοιτίδα μεγάλων πολιτισμών και θρησκειών, αφετηρία και έδρα μεγάλων αυτοκρατοριών και αστείρευτη πηγή πετρελαίου, ουδέποτε έπαυσε να ταλανίζεται από εσωτερικές συγκρούσεις και εξωτερικές παρεμβάσεις και επεμβάσεις. Παραμένει μόνιμη περιοχή κρίσεων και συγκρούσεων, με εκτεταμένες συνέπειες όχι μόνο στις γειτονικές περιοχές, αλλά σχεδόν παγκοσμίως.

Το Παλαιστινιακό, παραμένει άλυτο και σε φαύλο κύκλο, λόγω της πολιτικής του Ισραήλ για «εδαφικές βελτιώσεις» εις βάρος των Παλαιστινίων και των γειτόνων και των αντιδράσεων των Παλαιστινίων, μέρος των οποίων δεν αναγνωρίζει την ύπαρξή του (Χαμάς). Τελευταία πρόκληση η νίκη της ισλαμικής οργανώσεως Χαμάς στις Παλαιστινιακές εκλογές για την ανάδειξη της νέας «αρχής», που προκάλεσε την αντίδραση του ΟΗΕ, ΗΠΑ, ΕΕ και Ρωσίας (Κουαρτέτο επιβλέψεως της Συμφωνίας του Όσλο 1993, του Οδικού Χάρτη και του Σχεδίου Απεμπλοκής). Το Ισραήλ κυριαρχεί στην περιοχή. Η διαφορά δυναμικού στο ισοζύγιο ισχύος και η αδιάλλακτη στάση έναντι των Παλαιστινίων οδήγησε στη χρήση τρομοκρατικών μεθόδων εκ μέρους των.

Η επέμβαση στο Ιράκ και η λειτουργία του «νέου κράτους», ομοσπονδιακής μορφής, βάσει του νέου Συντάγματος, οδήγησε σε εμφύλιο Σιϊτών-Σουνιτών, με κερδισμένους τους Κούρδους. Το «σιϊτικό» Ιράν θα αναζητήσει επαφή με το «σιιτικό» κυρίαρχο στοιχείο στη διακυβέρνηση του μέχρι χθές εχθρικού Ιράκ. Το Παλαιστινιακό και η εισβολή και κατοχή του Ιράκ εντάχθηκαν στα αίτια για την τρομοκρατική δράση της Αλ Κάϊντα, μάλλον προσχηματικά, διότι ο Μπιν Λάντεν ουδέποτε στο παρελθόν ενδιαφέρθηκε για τους Παλαιστινίους και τους ομοθρήσκους του του κοσμικού Ιράκ.

Η Συρία, με μόνιμα εχθρική στάση έναντι του Ισραήλ, έχει ακόμη και εδαφικές διαφορές μαζί του. Έχει χαρακτηρισθεί ως κράτος-στόχος από τις ΗΠΑ, με αιτιολογικό ότι στηρίζει την ισλαμική τρομοκρατία, ιδιαίτερα εναντίον του Ισραήλ. Η θέση της έχει επιδεινωθεί, μετά τις γνωστές αιτιάσεις για τη δολοφονία του Χαλίλι στο Λίβανο, από όπου απέσυρε τα στρατεύματά της.

Ο Λίβανος, επί μακρόν σε ασταθή ισορροπία μεταξύ Συρίας και Ισραήλ, αναζητεί την ηρεμία και την αυτόνομη παρουσία του, μετά την αποχώρηση των Συριακών στρατευμάτων από το έδαφός του.

Το Ιράν, ιδιαίτερα μετά την εκλογή του νέου προέδρου, εμφανώς επιδιώκει και πάλι ρόλο μεγάλης περιφερειακής δυνάμεως, με πυρηνικές δυνατότητες. Έχει χαρακτηρισθεί ως κράτος-στόχος από τις ΗΠΑ, λόγω της προσπαθείας του να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα, αλλά και της υποθάλψεως της ισλαμικής τρομοκρατίας.

Η Τουρκία ανησυχεί σφόδρα για την αυτονόμηση των Κούρδων στο Βόρειο Ιράκ, όπου και οι πετρελαιοπηγές της Μοσούλης και του Κιρκούκ, γεγονός που θα επηρεάσει τη μελλοντική στάση των Κούρδων στο έδαφός της. Χειρίζεται, ανάλογα με τις εκάστοτε επιδιώξεις της, την οικονομία των υδάτων, που επηρεάζουν τη Συρία, κυρίως. Διατηρεί την προσπάθεια στρατηγικής συγκλίσεως με το Ισραήλ, που συνεπάγεται συνεργασίες και πέραν της βιομηχανίας αμυντικού υλικού, ενώ συνεργάζεται και με την Ιορδανία. Αυτό εξυπηρετεί τις στρατηγικές απαιτήσεις των ΗΠΑ στην περιοχή.

Η Ιορδανία, λόγω της συνθέσεως του πληθυσμού, της οικονομικής και στρατιωτικής αδυναμίας, ασκεί παραδοσιακά πολιτική ισορροπιών μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Παλαιστινίων, με σκοπό την ύπαρξή της.

Η Αίγυπτος, διατηρεί συνθήκη ειρήνης με το Ισραήλ (1978), ανταγωνίζεται τη Σαουδική Αραβία στην ηγεσία του αραβικού κόσμου, διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο σταθεροποιητικής δυνάμεως στη Μέση Ανατολή, με την υποστήριξη των ΗΠΑ. Επιδιώκει συνεργασία με τις χώρες της ΕΕ και επιζητεί οφέλη από τη στρατιωτική συνεργασία με το ΝΑΤΟ. Έχει εσωτερικά προβλήματα από τους ισλαμιστές.

Η Σαουδική Αραβία, κύριος παραγωγός πετρελαίου μαζί με το Κουβέϊτ και τα Εμιράτα, στηρίζει παγκοσμίως το Ισλάμ. Ελέγχει, κατά ένα τρόπο τον ΟΠΕΚ, ενώ ελέγχεται από τις ΗΠΑ.

Η Κύπρος, άκρως ζωτικός χώρος στην Ανατολική Μεσόγειο και έναντι της Μέσης Ανατολής, αποτελούσε ανέκαθεν το μήλον της έριδος μεταξύ των ισχυρών. Γνώρισε πολλούς κατακτητές, που διεκδίκησαν τον έλεγχο του παραπάνω χώρου. Ο Ελληνισμός επεβίωσε και από το 1960 απέκτησε την κρατική της υπόσταση. Από το 2005 είναι μέλος της ΕΕ, ως Κυπριακή Δημοκρατία, με την συνεχιζομένη παραδοξότητα, μέρος της να κατέχεται στρατιωτικά, από το 1974, από την Τουρκία. Από το 1960 μέρος της, επίσης, κατέχεται συμβατικά από το ΗΒ, με ειδικά προνόμια χρησιμοποιήσεως του θαλασσίου και εναερίου χώρου.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Μετά την περιγραφείσα βραχεία ανάλυση της κρατούσης καταστάσεως στο εγγύς και ευρύτερο περιβάλλον, γίνεται κατανοητό ότι η Ελλάς, και μετά την πλήρη ανατροπή του διπολισμού στην Ευρώπη, ζει σε περιβάλλον ολοκληρωτικού ανταγωνισμού, με αστάθεια και ρευστότητα καταστάσεων στον βόρειο περίγυρό της, όπου εκκρεμούν και σοβαρά εθνικά θέματα με κυοφορούμενους κινδύνους για την εθνική μας ασφάλεια και με εν ενεργεία, ακόμη, απειλή από την Τουρκία, με την οποία είχαμε τα τελευταία 50 χρόνια 6 μείζονες κρίσεις (1955, 1963, 1967, 1974, 1987 και 1996), με συνέπεια την ενδεχομένη απώλεια της μισής Κύπρου και τη διεκδίκηση του μισού Αιγαίου.

Ενδεχομένως η έννοια της απειλής, σήμερα, να φαίνεται υπερβολική. Δεν πρέπει όμως να διαφεύγει της προσοχής μας ότι η πολιτική εθνικής αμύνης σχεδιάζεται με βάση το δυσμενέστερο σενάριο.

Το σενάριο αυτό είναι, μετά από μακράν περίοδο πορείας της Τουρκίας στον «οδικό χάρτη» για την ένταξή της στην ΕΕ, να μείνει εκτός ΕΕ, με σύνδεση κάποιας «ειδικής σχέσεως». Οπότε, χωρίς δεσμεύσεις στα πλαίσια της «εξωτερικής εξισορροπήσεως» για μας, να συνεχίζει το ρόλο της μεγάλης περιφερειακής δυνάμεως με όλες τις αναθεωρητικές και επεκτατικές βλέψεις της.

Η ενδεχομένη ανεξαρτητοποίηση του «Κοσόβου «νομιμοποιεί την απόσπαση εδάφους μιας χώρας με τη χρήση στρατιωτικής βίας από ξένες δυνάμεις, παρά τους ισχύοντες κανόνες του διεθνούς δικαίου. Η εξέλιξη αυτή κάθε άλλο παρά αδιάφορη αφήνει την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και την ΠΓΔΜ.

Στο νέο διεθνές περιβάλλον ασφαλείας είναι πιθανή η εκδήλωση «ασυμμέτρων απειλών» και στη χώρα μας κατά στόχων συμμαχικών συμφερόντων, αλλά και αμιγώς ελληνικών. Στο εγγύς περιβάλλον ασφαλείας δεν αποκλείονται ανορθόδοξες ενέργειες εντός της Ελλάδος σε περιπτώσεις κρίσεων, μέσα στα πλαίσια του αλυτρωτισμού-μεγαλοϊδεατισμού ή ακόμη και τυχοδιωκτισμού.

Οι εταίροι μας στην ΕΕ και οι σύμμαχοί μας στο ΝΑΤΟ πρέπει να γνωρίζουν ότι οι θέσεις της Ελλάδος στα Ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό βασίζονται στο διεθνές δίκαιο, αλλά και στην αποφασιστικότητα για την υπεράσπισή τους, ακόμη δε ότι η Άγκυρα έχει υπερβεί τα εσκαμμένα στις μονομερείς διεκδικήσεις και τις απειλές για χρήση στρατιωτικής βίας. Παρ΄όλον ότι στην εποχή μας οι ελληνικές θέσεις έχουν το μειονέκτημα να μην συμβαδίζουν πάντοτε με τις γεωπολιτικές προτεραιότητες τόσο των ΗΠΑ όσο και της ΕΕ, εν τούτοις η Ελλάς πρέπει να μάθει να λειτουργεί υπό συνθήκες πολυπλόκων συμφερόντων, εκπέμπουσα ταυτόχρονα μήνυμα ισχύος και αποφασιστικότητας.

Μέχρι να διευκρινισθεί η κατάσταση, πρέπει, για μας, να λειτουργεί αποτελεσματικά η «εσωτερική εξισορρόπηση».

No comments: